A review of byzantine studies and architectural historiography in Turkey today (1)

Özet

Cumhuriyet’in ilk yıllarında, yeni kurulan ulus devletin meşruiyetini sağlamak ve ortak bir kimlik yaratmak için arkeolojik ve tarihsel mirasa sahip çıkmak önem kazanmıştır. Bu dönemde, Anadolu’da yaşayan en eski uygarlıkların, “milli” kültürel mirasın bir parçası olarak algılanması ve tanımlanması sürecinde, Bizans’ın nasıl bir rol oynadığı sorusu önem taşımaktadır. Son yıllarda Türkiye’de, Bizans kültürel mirasının, tarih, edebiyat, hatta bilim ve sanattaki temsili üzerine yapılan çalışmaların sayısı artmıştır. Ancak, erken Cumhuriyet dönemi ve sonrası mimarlık tarihi yazımı üzerine olan çalışmalarda, Bizans mimarlığı ya da Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi mimarlık tarihi içinde Bizans mirasının yeri üzerine olan çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu makalenin amacı, erken Cumhuriyet dönemi ve 1950 yılı sonrasındaki tarihsel gelişmeler ve kültür politikaları bağlamında, Türkiye’de yapılan Bizans çalışmalarının kısa bir tarihini sunmak ve bu dönemdeki Bizans mimarlık tarihi yazımının değerlendirilmesine bir giriş yapmaktır. Bu değerlendirmede, hem doğrudan Bizans mimarisi üzerine yapılan çalışmalar, hem de erken Cumhuriyet dönemi sanat ve mimarlık tarihçilerinin Bizans mimarlığına yaklaşımları ile Osmanlı ve Cumhuriyet mimarlığının tarihsel gelişiminde Bizans mirasını ne dereceye kadar dâhil ettikleri sorusunu irdelemek amaçlanmıştır. Son olarak, Bizans mimarlık tarihi yazımındaki metodolojik yaklaşımlar genel olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, sanat tarihinin geleneksel yöntemlerinden tipoloji çalışmalarının giderek ağırlığını kaybettiği, artan arkeoloji çalışmalarıyla birlikte, Bizans’ın bin yıllık tarihi boyunca yaşanan politik, dini, toplumsal, ekonomik ve sanatsal gelişmelerin daha fazla dikkate alındığı gözlenmiş olup, Bizans’ın çok kültürlü yapısına vurgu yapan ve onu daha geniş bir coğrafi ve tarihi bağlam içerisinde değerlendiren çalışmalara gereksinim duyulduğu belirtilmiştir.

Abstract

In recent years there has been an increase in studies dedicated to various aspects of the Byzantine legacy and the representation of Byzantium in history books, letters, cinema, art, even science and music in Turkey (2). However, there is still no comprehensive study focusing on the historiography of Byzantine architecture in Turkey. This article will provide a review of Byzantine Studies in Turkey from the early Republican period up to the present with a particular focus on architectural historiography. Studies in architectural historiography are late-comers to the academic scene since architectural history as an autonomous discipline itself is relatively new in Turkey (3). Historiographical studies in Turkey usually focus on early Republican and late Ottoman architecture (4). Nevertheless, there are some important studies for the history of Byzantine Studies in Turkey. As example, Semavi Eyice’s “Türkiye’de Bizans Sanatı Araştırmaları ve İstanbul Üniversitesinde Bizans Sanatı” [“Studies on Byzantine Art in Turkey and Byzantine Art in İstanbul University”] published in 1973 is a leading study providing a vast bibliography for studies in Byzantine history, art history and archaeology from the late 19th century to the 1970s. In his “Türkiye’de Bizans Mimarisi Hakkındaki Yabancı Araştırmaların Kısa Tarihçesi”[“A Brief History of Foreign Studies on Byzantine Architecture in Turkey”] (1976), he also provides a bibliography of archaeological studies in Turkey carried out by foreign archaeologists from the late nineteenth century to the 1945. Yıldız Ötüken in her “Türkiye’de Bizans Sanatı”[“Byzantine Art History in Turkey”] (2003) briefly describes some of the excavations in Byzantine archaeology and mentions current art history departments teaching Byzantine art history in Turkey. The latest study is by Engin Akyürek, titled “Byzantine Art History in Modern Turkey”(2010). Akyürek provides a review of the history of Byzantine studies in Turkey from the late nineteenth century to the present by adding recent developments in scholarship, the establishment of important research institutions and the current situation of the field (5). As for studies in the field of history, Nevra Necipoğlu provides a brief information on the history of studies of Byzantine history in Turkey in her “Türkiye’de Bizans Tarihçiliğinin Dünü, Bugünü ve Sorunları”[“The Past, the Present and the Problems of the Study of Byzantine History in Turkey”] (2003). She states that there are primarily three barriers in studying Byzantine history in Turkey. These include the difficulty of teaching the Greek language, the lack of library facilities, and the ideological barrier namely ‘the rejection of the Byzantine cultural legacy in Turkey’. Another historian, Melek Delilbaşı, also provides a summary of studies in Byzantine history by Turkish scholars from the late nineteenth century to today, in her paper “The Present and Future of Byzantine Studies in Turkey” (2005). The latest study is a paper presented at the International symposium “Contemporary Perceptions of Byzantium” on 19-21 November, 2009 in İstanbul also by Nevra Necipoğlu, “Byzantine Studies in Turkey: Contemporary Trends in Historical Scholarship”.