Şeriyye registers of the post-tanzimat period: Content and diplomacy

Tanzimat dönemi sonrası şer‛iyye sicil defterlerinin muhteva ve diplomatik açıdan tahlili

Abstract

“Kadı”, a city official in the Ottoman Empire with judicial and administrative duties resembling a judge, mayor, police chief. The “Şeriye sicil” (registers) kept by the ‘Kadı’s were an important source of information on the political, economic, military, legal and social life in the Ottoman Empire. The content and diplomacy of the registers changed in time according to the developments in the institutional structure of the Ottoman Empire, especially after the “Tanzimat”. The structure of many institutions or establishments were established or revised, and the authority of “Kadı”s were shared by institutions and officers. The assimilation of Western law besides Ottoman law, and the existence of “Nizamiye Courts” in addition to the Şeriyye Courts in particular contributed to the changes in the content of and the kinds of documents included in the classical Şeriyye sicils (registers). The aim of this study is to reflect the change and transformation of the Şer’iyye registers in respect to content and diplomacy, and provide a source for later studies on the Post@Tanzimat period.

Özet

Osmanlı adlî teşkilatının temel taşı olan kadılar; bulundukları yerin hâkimi, belediye başkanı, emniyet âmiri, mülkî âmiri ve halkın her konuda müracaat edebileceği sosyal güvenlik makamı idi. Kadıların tutmu olduğu ve Osmanlı siyasî, iktisadî, askerî, hukukî ve içtimaî hayatının aydınlatılmasında önemli bir kaynak serisi olan er‛iyye sicil defterleri; Osmanlı Devleti’nin kurumsal bünyesinde zaman içinde meydana gelen değişim ve dönüşüme paralel olarak muhteva ve diplomatik açıdan bazı değişiklikler geçirmiştir. Tanzimat dönemi ile birçok kurum ve müessese ya revizyona uğramış ya da yeni oluşmuştur. Bu sebeple Tanzimat döneminde kadıların birçok yetkisi başka memurlarca ve kurumlarca paylaşılmıştır. Özellikle, Osmanlı hukukunun yanında Batı usulü hukukun benimsenmesi ve şer‛iyye mahkemelerinin yanı sıra Nizamiyye mahkemelerinin vücut bulması klasik şer‛iyye sicillerinin içeriğinde ve belge türlerinde değişime sebep olmu tur. Söz konusu çalışmamızda Osmanlı tarihi açısından önemli bir kaynak serisi olarak zikrettiğimiz şer‛iyye sicillerinin muhteva ve diplomatik açıdan geçirdiği değişimi ve dönüşümü yansıtmak ve böylece Tanzimat sonrası dönem için, ilgili kaynak serileri üzerinde yapılacak yeni çalışmalara ışık tutmak amaçlanmıştır.