Maraû Eyaletinde Güherçile Üretimi (1566-1577) Saltpeter Production in the Province of Marash (1566-1577)

Abstract

Saltpeter is the most important component of gunpowder which was widely found in the Ottoman Empire in comparison with Europe. The Ottomans had banned the export of this strategic mineral in order to control the production. Saltpeter production was held in the province of Marash, in recent years of Suleiman the Magnificent just before the Hungary campaign, in order to meet the growing needs of gunpowder of the central power. Production was initially carried out in the mine established in several kazas, new ones were added in later years. The management of mines held initially by a çavuû appointed by the central authority. After a while, the right was given to the tax farmer (mültezim) that committed to produce the highest saltpeter with tax farming system. The tax farmers were usually chosen from sipahis of the Marash province. Sipahis conducted enterprises upon themselves mostly through partnerships. However, many did not fulfill their promises, and was, accused of wasting the mirî funds by the central authority. This article examines the first years of saltpeter production in the province of Marash and the developments thereafter.

Özet

Güherçile barutun en ınemli bileûenidir ve Avrupaya nazaran Osmanlı topraklarında bol miktarda bulunmaktadır. Osmanlılar bu stratejik madenin ihracını yasaklamıû ve üretimini kontrolleri altına almıûlardır. Maraû eyaletinde güherçile üretimine, Kanuni Sultan Süleymanın son yıllarında düzenlenen Macaristan seferi ıncesinde, merkezin artan barut ihtiyacını karûılamak üzere baûlanmıûtır. Üretim, baûlangıçta birkaç kazada kurulan ocaklarda gerçekleûtirilmiû, ilerleyen yıllarda bunlara yenileri eklenmiûtir. ınceleri merkez tarafından gırevlendirilen bir çavuûun idaresinde üretim yapan iûletmeler, bir müddet sonra iltizam sistemi ile en yüksek güherçile üretme taahhüdünde bulunanlara verilmiûtir. Bunlar genellikle Maraû eyaleti sipahileridir. Sipahiler çoğunlukla ortaklıklar kurarak iûletmeleri üzerlerine almıûlardır. Ancak birçoğu vaatlerini yerine getirememiû ve merkez tarafından mirî akçeleri yemekle suçlanmıûtır. Bu makalede Maraû eyaletinde gerçekleûtirilen güherçile üretiminin ilk yılları ve bundan sonra yaûanan geliûmeler incelenmektedir.