(The formation, spread area and protection of travertine in Turkey)

Abstract

Travertines deposit from the evopartion of water containing calciumbicarbonata are the formations which are the sediments of hot and cold waters containing CaCO3. There are important travertine deposits in Turkey. They are used in industry, in the production of lime and cement, souvenirs. They are deposited by forming morphological structures such as terrace, canal, cone, chimney or bridge depending on the geological, geomorphological, hydrographic and biological conditions of the area where the waters emerge. These hydrogeomorphological structures which can be defined as the accumulation of travertines, are rare natural formations. We can see the nature wonders in Denizli-Pamukkale, Ağrı-Diyadin, Erzincan-Otlukbeli Gölü, Erzurum-Hölenk, Van-Başkale, Hadim-Aksazak, Hadim-Yerköprü, Sındırgı- Hisaralan, Cihanbeyli-Bolluk Gölü, Bolu-Akkale, Sivas-Sıcakçermik. Travertene formations execp for Pamukkale are under the human desruction, and pollitioın . As a result, the travertine areas in Turkey should be examined in detail and morphologically aesthetic ones and the ones having ecological and touristic values should be taken under protection. In this paper, I have studied the permanant travertine areas in Turkey, how they are damaged and how they should be protected.,

Özet

Traverten; kalsiyumbikarbonat Ca(HCO3) içeren soğuk ve sıcak su kaynakları tarafından çökeltilen karbonatlı oluşumlardır. Türkiye’de zengin olan traverten yatakları bulunmaktadır. Daha çok endüstriyel alanda, kireç ve çimento imalında, yapıtaşı, hediyelik eşya yapımında hammadde olarak kullanılır, suların çıktığı alanın jeolojik, jeomorfolojik, hidrografik ve biyolojik şartlarına bağlı olarak teras, sırt, kanal, koni, baca, köprü gibi morfolojik yapılar oluşturarak depolanırlar. Traverten birikim şekilleri olarak nitelendirebileceğimiz bu hidrojeomorfolojik yapılar, ender bulunan tabi oluşumlardır. Denizli-Pamukkale, Ağrı-Diyadin, Erzincan-Otlukbeli Gölü, Erzurum-Hölenk, Van-Başkale, Hadim-Aksazak, Hadim-Yerköprü, Sındırgı- Hisaralan, Cihanbeyli-Bolluk Gölü, Bolu-Akkale, Sivas-Sıcakçermik gibi birçok yerde birer doğa harikası olan bu traverten birikim şekilleri bulunmaktadır. Maalesef, Pamukkale travertenleri haricindeki alanlar koruma statüsüne sahip değildir. Doğal ve beşeri kökenli tehditlerle karşı karşıyadır ve zarar görmektedir. Bu nedenle, Türkiye’deki traverten alanları detaylı olarak etüt edilmeli, morfolojik olarak estetik görünüme sahip, ekolojik ve turistik değeri olan alanların koruma altına alınması sağlanmalıdır. Bu yazıda, Türkiye’deki başlıca traverten sahaları ele alınmış, tahrip şekilleri, sorunları ve korunmasına yönelik yapılması gereken çalışmalar belirtilmiştir.