An Overview Of The Scientific Environment Of Erzurum (Until the Nineteenth Century)

Abstract

In this study, the scientific activities that took place until the XIXth century in Erzurum, an ancient city, which has been centered on science and culture in the east of Anatolia, has been discussed in general. In particular, the scientific and cultural neighborhoods in the city, which started with the Saltuks, were moved to a very advanced level by the Ilkhanians. The scientific and cultural institutions in Erzurum, established by them, served not only for the city where it was located, but also for the people of the surrounding cities. From the political conflicts between the states in the XVIth century, the scientific neighborhood in Erzurum has also suffered a lot. Towards the end of this century, the city that has covered its wounds has gained a scientific, literary and cultural identity in the XVIIth and XVIIIth centuries. Especially in the XVIIIth century, Erzurum reached its level of scientific and cultural self-sufficiency. In this period, such as Şeyhülislam Feyzullah Efendi, Müderris Hazık Mehmet Efendi and Şeyh İbrahim Hakkı had been educated in Erzurum, had a say in the Ottoman Empire and left their mark in the period they lived. In this period, such as Şeyhülislam Feyzullah Efendi, Müderris Hazık Mehmet Efendi and Şeyh İbrahim Hakkı received education in Erzurum, had a say in the Ottoman Empire and left their mark in the period they lived.

Özet

Bu çalışmada öteden beri Anadolu’nun doğusunda ilme ve kültüre merkezlik yapmış kadim bir şehir olan Erzurum’da XIX. yüzyıla kadar cereyan eden ilmi faaliyetler genel olarak ele alınmıştır. Özellikle Saltuklularla başlayan şehirdeki ilmi ve kültürel muhit, İlhanlılar tarafından oldukça ileri seviyelere taşınmıştır. Bunlar tarafından kurulan Erzurum’daki ilmi ve kültürel müesseseler, sadece bulunduğu şehir için değil, aynı zamanda civar şehirlerin halkı için de hizmet vermiştir. XVI. yüzyılda devletlerarasındaki siyasi çatışmalardan Erzurum’daki ilmi muhit de epeyce yara almıştır. Bu yüzyılın sonlarına doğru yaralarını saran şehir, XVII. ve XVIII. yüzyılda ilmi, edebi ve kültürel bir muhit hüviyetine kavuşmuştur. Özellikle XVIII. yüzyılda Erzurum ilmi ve kültürel yönden kendi kendine yetebilecek seviyeye ulaşmıştır. Bu dönemde, Şeyhülislam Feyzullah Efendi, Müderris Hazık Mehmet Efendi ve Şeyh İbrahim Hakkı gibi şahsiyetler, Erzurum’da eğitim-öğretim görmüş, Osmanlı Devleti’nde söz sahibi olmuş ve yaşadıkları dönemde iz bırakmışlardır.