Lotus Görüşü’nün Gelişimi ve Geçerliliğini Sürdürmesi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Uluslararası Daimi Adalet Divanı (PCIJ), 1927 tarihli Bozkurt-Lotus kararında, uluslararası hukukta kişiler ve uluslararası hukukta sorumluluğun kaynağı ile ilgili meseleleri pozitivist bir yaklaşımla ele aldı. Davanın ardından yaklaşık bir asır sonra, kararda geçen Lotus “görüşü” uluslararası hukukun en tartışmalı ifadelerinden biri olmaya devam ediyor. Bu makale, “Lotus görüşü” ve “Lotus prensibi” arasındaki ayrımı dikkate alarak bu iki kavramın uluslararası hukuktaki geçerliliğini “uluslararası sistemde değişim ve devamlılık” tartışmaları çerçevesinde ele alacaktır. Lotus görüşü, uluslararası hukuktaki pozitivist-gönüllülük esaslı yaklaşımı yansıtırken, Lotus prensibi ise kısıtlayıcı bir kural ihdas edilmedikçe uluslararası hukukta devletlerin serbestliği prensibini ifade eder. Bu makale Lotus prensibinin geçerliliğini yitirdiğini iddia ederken, Lotus görüşünün mevcut uluslararası hukukun temelini ve düzenini yansıtmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Kararın normatif ve yöntem bakımından incelenmesi literatürde yaygın bir şekilde bulunduğundan bu makale Lotus Davası’nın karar metnine ve esasına girmeyip, yalnızca uluslararası hukukta sorumululuğun kaynağı ve uluslararası hukukta kişiler meselelerine odaklanacaktır. Makale uluslararası hukuk düzenindeki pratik örnekler üzerinden tezlerini ispatlayacaktır. Bu amaçla öncelikle uluslararası hukukun kişileri ve anlaşmalara çekince koyma konularında üç ayrı örnek üzerinden görüşün geçerliliğini koruduğunu açıklarken yine aynı örneklerin prensibin güncel uluslararası hukuk düzeninin gerekliliklerini karşılayamadığını anlatacaktır.

Özet

In its landmark ‘Lotus’case of 19271, the Permanent Court of International Justice (PCIJ) considered the issues related to the subjects, sources, and foundation of the obligation under the international law from a positivist approach. After almost a century later, the Lotus dictum remains as one of the most controversial quotation of international law. This paper presents examples to explore the validity of the Lotus dictum and the principle derived from the judgment in the light of the discussion of state-centrism in international law. The paper will follow a bottom-up approach to reach its point; to assess whether there are any change or continuity in international legal order described in the Lotus case. To examine the relevance of the Lotus in modern day, the paper draws a distinction between the Lotus principle and the Lotus dictum. The latter one refers to the positivist-voluntarist approach to international law as the actual text of the majority decision points out, and the former one refers to permissiveness in legal lacuna, as it is commonly articulated and applied. The paper claims although the Lotus principle may be characterized as outdated, the ideas expressed in the Lotus dictum are still relevant in the contemporary international law as it is reflecting the conceptual underpinning of the international legal order and as well as shaping the international legal thought. To demonstrate this, the paper first explores two issues, namely: international legal personality and reservation regime to treaties with three illustrative arguments re-affirming the validity of the Lotus dictum. It then uses the same examples to present the practical applicability of the Lotus principle is decreasing. Notably, the focus of the paper is limited to the sources of obligation under the international law and subjects of it and will not engage in the merits and judgment of the case. The arguments will be made with illustration of functional and practical examples, and the normative and methodological assessment of the judgment is beyond this paper as it is highly examined in literature.