Kuzularda pasif immünite, sağlık, doğum ağırlığı ve büyüme performansı ile ilişkili risk faktörleri: I. Anne doğum sayısı ve sağlığı, doğum ağırlığı, cinsiyet, doğum tipi ve kuzulama sezonunun hastalık ve ölümler üzerine etkisi

Risk factors associated with passive immunity, health, birth weight and growth performance in lambs: I. effect of parity, dam's health, birth weight, gender, type of birth and lambing season on morbidity and mortality

Abstract

This study was designed to examine the eff ect of birth weight, gender, birth type, lambing season, and dam parity and health status on lamb morbidity and mortality during the neonatal (first four weeks of life) and post-neonatal (first 5-12 weeks of life) periods in lambs born in two fl ocks in the 2009 lambing season in Kars, Turkey. EPI INFO 6 was used to determine diff erences in morbidity or mortality rates and risk according to risk factors including birth weights, genders, type of birth, lambing seasons, and parity and health of dams. The significance level was set at P<0.05 for all comparisons. The neonatal morbidity and mortality rates (48% and 33.3%, respectively) and risk of the lambs in the low birth weight group were significantly higher than those of the lambs in the medium birth weight (18.9%, X2=10.4, OR=3.9 for morbidity and 1.6%, X2=32.5, OR=30, for mortality) and high birth weight (9.8%, X2=26.9, OR=8.5 for morbidity and 1.2%, X2=46.5, OR=42.7 for mortality) groups (P<0.01 and P<0.001, respectively). The neonatal mortality rate and risk of lambs born in the winter season (9.2%) were significantly (P<0.01) higher than those of lambs born in the spring season (1.8%, X2=9.6 and OR=5.5). Lambs born to primiparous ewes had a neonatal morbidity rate (29.6%) and risk significantly higher than those of ewes at second parity (13.9%, X2=6.4, OR=2.6) and third parity (11.1%, X2=7.8, OR=3.3) (P<0.05 and P<0.01, respectively). Similarly, lambs born to primiparous ewes had a neonatal mortality rate (14.8%) and risk significantly higher than those of ewes at second parity (2.9%, X2=9.3, O=5.7), third parity (0%, X2=14.1) and ≥4 parity (2.4%, X2=4.2, OR=6.9) (P<0.001, P<0.001 and P<0.05, respectively). Lambs born to ill ewes had a neonatal morbidity rate (64.7%) and risk significantly higher (P<0.001) than those of lambs born to healthy ewes (13.8%, X2=30.38, OR=11.4). In the present study, it was concluded that the most significant risk factors for lamb morbidity and mortality were season of birth, parity, birth weight and health status of dams. Therefore, timely implemented health and management measures targeting these factors are required to reduce disease and death.

Özet

Bu çalışma Karsta iki sürüde 2009 kuzulama sezonunda doğan kuzularda doğum ağırlığı, cinsiyet, doğum tipi, kuzulama sezonu, anne doğum sayısı ve sağlığının neonatal (yaşamın ilk 4 haftası) ve sonraki (yaşamın ilk 5-12 haftalık kısmı) dönemlerde hastalık ve ölümler üzerine etkisinin incelenmesi amacıyla tasarlandı. Doğum ağırlığı, cinsiyet, doğum tipi ve kuzulama sezonu ve anne doğum sayısı ve sağlık durumu içeren risk faktörlerinin göre hastalık veya ölüm oran ve risk farklılıklarını belirlemek için EPI INFO 6 kullanıldı. Tüm karşılaştırmalarda önemlilik seviyesi P<0.05 olarak kabul edildi. Düşük doğum ağırlığı grubunda olan kuzuların hem neonatal hastalık ve ölüm oranları (sırasıyla %33.3 ve %48) hem de riskleri orta doğum ağırlığı (hastalık için %18.9, X2=10.4, OR=3.9 ve ölümler için %1.6, X2=32.5, OR=30) ve yüksek doğum ağırlığı (hastalıklar için %9.8, X2=26.9, OR=8.5 ve ölümler için %1.2, X2=46.5, OR=42.7) gruplarına göre önemli seviyede (sırasıyla P<0.01 ve P<0.001) yüksek bulundu. Kış sezonunda doğan kuzuların neonatal ölüm oran (%9.2) ve riski ilkbahar sezonunda doğanlara göre (%1.8, X2=9.6, ve OR=5.5) önemli seviyede (P<0.01) yüksek bulundu. İlk doğumunu yapan annelerden doğan kuzuların neonatal hastalık oran (%29.6) ve riski 2. (%13.9, X2=6.4, OR=2.6) ve 3. doğumunu (%11.1, X2=7.8, OR=3.3) yapan annelerden doğan kuzulara göre önemli seviyede (sırasıyla P<0.05 ve P<0.01) yüksek bulundu. Benzer şekilde, ilk doğumunu yapan annelerden doğan kuzularının neonatal ölme oranı (%14.8) ve riski 2. (%2.9, X2=9.3, O=5.7), 3. (0%, X2=14.1) ve 4. (%2.4, X2=4.2, OR=6.9) doğumunu yapan annelerden doğan kuzulara göre önemli seviyede (sırasıyla P<0.001, P<0.001 ve P<0.05) yüksek bulundu. Herhangi bir hastalığa maruz kalan annelerden doğan kuzuların neonatal hastalanma oranı (%64.7) ve riski sağlıklı olan annelerden doğan kuzulara göre (%13.8, X2=30.38, OR=11.4) önemli seviyede (P<0.001) yüksek bulundu. Bu çalışmada kuzu hastalık ve ölümleri için en önemli risk faktörlerinin doğum sezonu, anne doğum sayısı, doğum ağırlığı ve annenin sağlık durumunun olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, bu faktörler üzerine odaklanarak zamanında sağlık ve sevk-idare önlemlerinin sağlanması kuzu hastalık ve ölüm oranlarını azaltmak için gereklidir.