Verb-Complement Relation In Yûnus Emre Diwan

Abstract

Cases determine the relation between nouns and verbs. Verbs need complements with case suffixes to gain a meaning in the context. These complements may vary according to the meaning of the verb or the intention of language user. In this research, the relation between complements and verbs in Yûnus Emre Diwan, which is written in 13th century in Anatolia, and one of the works of Old Anatolian Turkish Period will be examined. 490 verbs, except for compound verbs, which are detected to be used with complements in Yûnus Emre Diwan, have been compared in terms of similarities with verbs in Kül Tigin Monument, Kutadgu Bilig and some Old Anatolian Turkish works, and from time to time, verbs in Turkey Turkish dialects. The use of these verbs which are categorized in regards with similarities and the use of verbs which are examined in terms of verb-complement relation are compared. Besides, verbs whose use is different from those in standard Turkey Turkish have been examined under a different title. We have determined the relation the verbs which only exist in Yûnus Emre Diwan with complements, in accordance with their meanings in Turkey Turkish.

Özet

İsimlerle fiiller ve edatlar arasındaki ilişkiyi hâl ekleri kurar. Fiillerin söz diziminde anlam kazanabilmesi için hâl ekli tamlayıcılara ihtiyaç vardır. Bu tamlayıcılar, fiilin anlamına göre veya o dili kullananlara göre değişiklik gösterebilir. Bu çalışmada, XIII. yüzyılda Anadolu sahasında yazılan, Eski Anadolu Türkçesi Dönemi'nin ilk dönem eserlerinden olan Yûnus Emre Dîvânı'nda fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi incelenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Yûnus Emre Dîvânı'nda tamlayıcılarla kullanıldığı tespit edilen, birleşik fiiller dışındaki 490 fiil, daha önce fiil-tamlayıcı ilişkisi yönüyle incelenen Kül Tigin Abidesi, Kutadgu Bilig; diğer bazı Eski Anadolu Türkçesi eserlerinde geçen fiillerle ölçünlü Türkiye Türkçesi ve yer yer Türkiye Türkçesi ağızlarındaki fiillerle karşılaştırılarak ortaklık yönünden sınıflandırılmıştır. Ortaklık yönünden sınıflandırılan bu fiiller ile söz konusu çalışmalarda incelenen fiillerin kullanımları karşılaştırılmıştır. Bunun yanında Yûnus Emre Dîvânı'ndaki kullanımı ölçünlü Türkiye Türkçesinden farklı olan fiiller de ayrı bir başlıkta incelenmiştir. Yalnızca Yûnus Emre Dîvânı'nda geçtiği tespit edilen fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi ise ölçünlü Türkiye Türkçesindeki anlamlarına göre belirlenmeye çalışılmıştır.