IBN AL-HAYTHAM’S CONCEPTION OF BEAUTY: AN ANALYSIS FROM KITĀB AL-MANĀẒIR AND THAMARA AL-ḤIKMA

İBNÜ’L-HEYSEM’İN GÜZELLİK ANLAYIŞI: KİTÂBÜ’L-MENÂZIR VE SEMERETÜ’L-HİKME’DEN HAREKETLE BİR İNCELEME

Abstract

In this article, Ibn al-Haytham’s (d. 432/1039-40) conception of beauty is discussed within his works, Kitāb al-Manāẓir and Thamara al-ḥikma. Ibn al-Haytham evaluates the perception of beauty and and the formation of judge on beauty in his Kitāb al-Manāẓir by depending on the certain characteristics in the object such as light, colour and position. In the literature of Islamic aesthetics, Ibn al-Haytham’s these explanations lead to interpretations that the philosopher’s account of beauty is formed in a totally sensuous and experiential way. The most fundamental focus of these interpretations is the differentiation of Ibn al-Haytham from the general structure of Islamic thought, which deals with the beauty of ethics and metaphysics. This interpretation ignores that his purpose in the Kitāb al-Manāẓir, is to explain that how the perception of beauty is subjected to the sight, rather than how this perception appears. Moreover, this interpretation brackets his approaches to sciences and arts in his other works. In fact, Ibn al-Haytham, in his Thamara al-ḥikma, defines wisdom as a unity consisted of science and ethics and connects every science and art to ethics. In his mind, all sciences and arts represents the steps on the road of wisdom. Through these steps the human being looks like God in terms of action. Therefore, he relates all sciences and arts to metaphysics on the highest level. These explanations in the Thamara al-ḥikma show that Ibn al-Haytham’s conception of beauty cannot be read only from his Kitāb al-Manāẓir, and therefore he does not radically break away from the conception of Islamic metaphysics and ethics.

Özet

Bu makalede, İbnü’l-Heysem’in (ö. 432/1039-40) güzellik anlayışı Kitâbü’l-Menâzır ve Semeretü’l-hikme adlı eserlerinden hareketle tartışılmaktadır. İbnü’l-Heysem Kitâbü’l-Menâzır’da güzellik idrakinin nasıl oluştuğuyla ilgili bir başlık altında güzelliğin algılanmasını ve güzellik yargısının oluşumunu nesnede bulunan birtakım tikel özelliklere bağlı olarak değerlendirmektedir. Bu tikel özellikler arasında da ışık, renk ve konum gibi özellikler bulunmaktadır. İbnü’l-Heysem’in bu açıklamaları, İslam estetiği literatüründe filozofun güzelliği tamamen duyumsal ve tecrübi bir şekilde gördüğü yorumlarını beraberinde getirmektedir. Bu yorumların en temelde odaklandığı husus, İbnü’l-Heysem’in, İslam düşüncesinin güzelliği ahlak ve metafizik bir çerçevede ele alan genel yapısından farklılaşmasıdır. Ancak bu yorumlar, İbnü’l-Heysem’in Kitâbü’l-Menâzır’daki sunumunun bağlamını; yani güzellik idrakinin görme duyusuna hangi parametrelerle dâhil olduğuna ilişkin amacını göz ardı etmektedir. Söz konusu literatürün göz ardı ettiği bir diğer husus da İbnü’l-Heysem’in diğer eserlerinde konuya ilişkin yaklaşımıdır. Nitekim o, Semeretü’l-hikme’de, bilim ve sanatlara ilişkin tasnifler yaparak her bir bilim ve sanatı ahlakla bütünleşmiş bir çerçevede okur. O, her bir bilim ve sanatın, bilgi ve ahlakı içeren hikmet yolunda atılmış birer adım olduğu kanaatindedir. Hikmet yolunda atılan her adım da ona göre insanın Tanrı’ya benzemesini sağlar. Semeretü’l-hikme’deki bu açıklamalar, İbnü’l-Heysem’in güzellik anlayışının sadece Kitabü’l-Menâzır’dan hareketle okunamayacağını ve bu nedenle onun İslam düşüncesindeki metafizik ve etik içerimli güzellik tasavvurundan radikal bir şekilde kopmadığını gösterir.

Keywords: İbnü’l-Heysem, Güzellik, Estetik-Ahlak İlişkisi, Estetik-Metafizik İlişkisi