Does being Rafidi mean Shi`ite?: The Representation of the Kızılbaş Belief in the Sixteenth Century Ottoman Records

Râfizîlik - Şia ilişkisi: On Altıncı Yüzyıl Osmanlı Belgelerinde Tanımlanan Kızılbaş İnancının Sorgulanması

Abstract

The Kızılbaş, especially by the sixteenth century, played a central role in the Ottoman-Safavid struggle due to its close alliance with the Safavid. By using period archival records of the Ottoman administration along with historical and religious documents composed by the Ottoman elite scholars, this article aims to reflect the Kızılbaş’s religious orientation as perceived by the Ottoman policy makers. The documents examined include the fermans of the Muhimme defterleri, Selim Şah-name of Idrisi Bitlisi, Tevarih-i Al-i Osman of Ibn Kemal and the fatwas issued on the persecution of the Kızılbaş by Ibn Kemal and as afterwards reutilized by Ebussuud. In doing so, this article intends to uncover the Ottoman perspective of the Kızılbaş religiosity as if it had ever been linked to Shi`ism. Further the term rafidi to define Kızılbaş belief will be explored in detail to reveal if it is used as equivalent to the term shi`a.

Özet

Kızılbaşlar, Safeviler ile yakın ittifakı nedeniyle özellikle on altıncı yüzyılda Osmanlı – Safevi mücadelesinde merkezi bir rol oynamışlardır. Bu çalışma, dönemin Osmanlı arşiv kaynaklarını ve Osmanlı Devleti’nin seçkin âlimlerinin hazırlamış olduğu tarihî ve dinî kayıtları kullanarak Kızılbaşların dinî eğilimlerinin Osmanlı nezdinde nasıl algılandığını yansıtmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda Mühimme defterlerindeki fermanlar başta olmak üzere, İdrîs-i Bitlisî’nin Selim Şah-name’si, İbn Kemâl’in Tevarih-i Al-i Osman’ı ve Kızılbaşlar hakkında ilk olarak İbn Kemâl tarafından verilen ve sonrasında Ebüssuûd Efendi tarafından düzenlenen fetvaların karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Bu çalışmada amaçlanan temel hedef Osmanlı nazarında Kızılbaşların Şia ile ilişkilendirilip ilişkilendirilmediğini sorgulamaktır. Bu bağlamda Kızılbaşların râfizî olarak nitelendirilmeleri hususu detaylı bir şekilde incelenmiş ve bu kullanımın şia kavramının kullanımı ile eşdeğer olup olmadığı irdelenmiştir