Isparta’da Mutaflık ve Son Mutaf Nuri Akkulak Mutaflık

Abstract

Isparta is one of the important centers of weaving. In 1204, during the region of Kılıç Arslan joined the Anatolian Seljuks. At the begining of 13th century the Turkmens of Teke Tribe settled down in the locality around 1300 and founded the Hamitoğulları Beylik. Weaving tradition belongs to the migrant settlers of Meli, Sarıkeçili, Saçıkaralı, Karahacılı, Horzumlu, Tüngüşlü, Eskiyürük, Honamlı, Karakoyunlu, Fettahli, Tırtar, Karaçakal and Kütüklü tribes. The records about the Turkmen settlements provide important information for the weaving tradition. Isparta weaving is based on the Oriental Carpet Company, which started in the western Anatolian weaving centers since the end of the 19th century. These are completely commercial, with patterns, rope and paint colors set in London. In addition to commercial carpets, traditional carpets, kilims and muytab weavings are also important. In this project Yörüks were studied in the field and documented.Since the basic raw material of mutaf is the hair, these weavings have been made widely. Isparta and its surroundings is a region where the nomad life is intense. Among the documents in Ottoman Archives of the Prime Ministry many documents were found. The documents related to our region have been evaluated. Studies about this subject have been compared. The production processes of the raw fabrics were documented in detail. Isparta mutaf weaves, the basic raw materials of the mutaf, the stages of weaving, the tools used and the studies on Nuri Akkulak, Isparta's last survivor mutaf were examined and evaluated. It is stated that Isparta has an important place in carpets but also the mutaf weaves.

Özet

Isparta geçmişten günümüze önemli bir dokuma merkezidir. 1204 yılında Kılıç Arslan döneminde Anadolu Selçuklularına katılmıştır. 13. yüzyıl başlarında yöreye yerleşen Teke Aşiretine bağlı Türkmenler 1300 yıllarında Hamitoğulları beyliğini kurmuşlardır. Dokuma kültürünü konargöçer aşiretlerden Melli, Sarıkeçili, Saçıkaralı, Karahacılı, Horzumlu, Tüngüşlü, Eskiyürük, Honamlı, Karakoyunlu, Fettahlı, Tırtar, Karaçakal, Kütüklü aşiretleri oluşturur. Türkmen yerleşimleri ile ilgili kayıtlar bu bölgenin dokuma kültürünü aydınlatabilecek düzeydedir. Isparta dokumaları denince Şark Halı kumpanyasının etkisiyle 19. yüzyıl sonundan itibaren Batı Anadolu dokuma merkezlerinde başlatılan tamamen ticari özellikte desen, ip ve boya renkleri Londra’da belirlenen halılar akla gelmektedir. Ticari halıların dışında geleneksel halılar, kilimler ve muytab dokumalar da önemli bir konumdadır. Araştırmada Yörükler alanda araştırılmış ve fotoğraflarla belgelenmiştir.Mutaf dokumanın temel hammaddesinin kıl olmasından dolayı bu dokumalar yaygın olarak yapılmıştır. Isparta ve çevresi Yörük yaşamının yoğun olduğu bir bölgedir. Bu çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinde yer alan Mutaf ile ilgili yaptığımız araştırmalarda birçok belge bulunmuş ve yöreyle ilgili olanlar değerlendirilmiştir. Literatür çalışması yapılarak konu ile ilgili çalışmalar karşılaştırılmıştır. Mutaf dokumaların tüm üretim süreçlerinin dokümantasyonu yapılmıştır Isparta mutaf dokumaları, mutaflığın temel hammaddesi kılın kırkımından dokuma oluncaya kadar geçirdiği aşamalar, kullanılan aletler ve Isparta’nın yaşayan son mutafı Nuri Akkulak ile yapılan çalışmalar incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Isparta’nın sadece halılarının değil mutaf dokumalarının da önemli bir yeri olduğu ortaya konulmuştur.