Sosyo-Kültürel Bir Müzik İcra Ortamı Olarak Âşık Kahveleri ve Bursa Âşıklar Kahvesi

Özet

Kahvehaneler Anadolu’da görülmeye başlandığı 16. yüzyıldan buyana Türk toplumhayatının önemli toplanma ve istişare mekânlarından biri olmuştur.Her fikir ve kesimdeninsanların katılım sağladığı bu mekânlar zaman içinde çeşitli meslek gruplarının adı ile deanılmıştır. Âşık kahvehaneleri de bu meslek ve sanat gruplarından biri olan âşıkların, diğer icraortamları ile birlikte, sanat icra ettikleri mekânlardan biridir. Âşık kahvehaneleri ilk olarakİstanbul’ da ortaya çıkmış daha sonra diğer illere yayılmıştır. Bursa âşıklar kahvesi deErzurum’dan Bursa’ya göç eden Âşık Mehmet Güneş tarafından 1955 yılında Bursa merkezdekurulmuş ve günümüze kadar benzer amaç ve katılımcı yapısı ile varlığını sürdürmüştür.Günümüzde âşıklık geleneğine mensup olanlardan daha çok âşık olmayan müzik icracılarınınkatıldığı fasıllarda büyük çoğunlukla TRT Türk halk müziği repertuarında bulunan türküler yineTRT koro ve solo icra mantalitesi örnek alınarak seslendirilmeye çalışılmaktadır. Aşıklarkahvesinde en çok icra edilen enstrüman bağlamadır ve bağlama icrasında da yine kalıplaşmışyöresel icra tavır ve üslubu tercih edilmektedir. Bu fasıllara icracı ve dinleyici bakımından ciddimanada katılım olması Bursa’nın Osmanlı Devleti’nin ilk başkenti olması ve bu nedenle tarihselve kültürel derinliğe sahip olması ile ilişkilendirmek mümkündür. Ayrıca önemli oranda göç alanşehir hem tarihsel hem de coğrafi anlamda çeşitlilik arz eden bir sosyokültürel yapıya sahiptir.Bursa âşıklar kahvesi yakın zamanda Bursa’da açılan pek çok yeni müzikli/çalgılı kahvehaneyede model olmuştur. Her kesimden insanın icracı ya da dinleyici olarak bir araya gelip vakitgeçirdiği ve böylece farklı arka planlara sahip yapılardan oluşan kent kültürünü bünyesindebarındırabilen Bursa âşıklar kahvesi pek çok özelliğiyle, yüzlerce yıllık müzikal beğeni vebirikimin, günümüzde halk nezdinde temsil edildiği ender mekânlardan biri olma özelliğitaşımaktadır. Bu çalışmanın amacı Bursa âşıklar kahvesi örneği ile Türkiye’deki sosyokültürelmüzik icra ortamlarını, icracıları ve bu iki unsurun zaman içerisinde meydana gelen değişikliklerekarşı pozisyonunu tespit ve tahlil etmektir.