THE DECLINATION OF TURKISH DOMINANCE: EDUCATION FACTOR IN INTER-COMMUNAL RIVALRY

GİRİT’TE TÜRK HÂKİMİYETİNİN AŞINMASI: TOPLUMLAR ARASI REKABETTE EĞİTİM FAKTÖRÜ

Abstract

The loss of the Cretan Island from the Ottoman dominance took a long time, and in general it took the source from the liberal administrative manner with the Edict of Reform (1856) and the nationalist movement stamping 19th century. However, whatever the case may be, it is possible to come across specific dynamics in the Crete rebellions as well as in the other provinces that have left the Ottoman State. Especially after Greece gained its independence status, an intense Greek propaganda was produced in Crete, and as a result of the efforts of local dynamics, Greece entered the cultural and political domain of Greece. This management weakness, which will bring serious crises with the central Ottoman administration, created deep divisions between the Greek and Muslim people. The people of Crete, trying to be mobilized in the direction of separatist ideas with the guidance of the Greek tantalized circles to a great extent, were removed from the Ottoman identity through education in the last phase. For the acquisition of young Cretans in whom Greek cultural values have been engrained or, worst of all, for Muslim children to receive a quality education, the Ottoman state officials have gone into various searches. In the light of the documents in the State Archives of the Turkish Republic, the intense efforts of the Ottoman political elites can be observed to solve the problems in Crete through Education. With this study, it was tried to shed light on a different aspect of the Crete issue and it was revealed how early the role of the education in the political dimension was understood by the Ottoman rulers.

Özet

Girit adasının Osmanlı hâkimiyet alanından çıkışı uzun bir süreçte gerçekleşmiş olup genel itibarıyla kaynağını Islahat Fermanı’nın (1856) beraberinde getirdiği görece özgürlükçü yönetim anlayışı ve XIX. y.y.’a damgasını vuran ulusçuluk hareketlerinden almıştır. Ancak her ne şekilde olursa olsun, Osmanlı Devleti’nden ayrılan diğer eyaletlerde olduğu gibi Girit isyanlarında da özgül dinamiklere rastlamak olasıdır. Özellikle Yunanistan’ın bağımsızlık statüsü kazanmasından sonra Girit’te yoğun bir Yunan propagandası hâsıl olmuş, yerel dinamiklerin çabaları sonucunda Ada Yunanistan’ın kültürel ve siyasal etki alanına girmiştir. Merkezi Osmanlı yönetimi ile ciddi krizleri beraberinde getirecek olan bu yönetim zaafı Rum ve Müslüman halk arasında derin ayrılıklar yaratmıştır. Büyük ölçüde Yunan tandanslı cemiyetlerin yönlendirmesiyle ayrılıkçı düşünce doğrultusunda mobilize edilmeye çalışılan Girit halkı, son kertede eğitim yoluyla Osmanlı kimliğinden koparılmıştır. Yunan kültürel değerlerinin aşılandığı Giritli gençlerin kazanılması ya da en kötü ihtimalle Müslüman çocukların kaliteli bir eğitim almaları için Osmanlı devlet yöneticileri çeşitli arayışlara girmişlerdir. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri’nde yer alan belgeler ışığında Osmanlı siyasal elitlerinin Girit’teki sorunları eğitim yoluyla çözme yolundaki yoğun çabaları gözlenebilmektedir. Bu çalışmada, Girit meselesini inceleyen literatürde üzerinde pek durulmamış bir unsura odaklanılarak eğitimin siyasal boyuttaki rolünün Osmanlı yöneticileri tarafından ne denli erken dönemde anlaşıldığı ortaya konulmuştur.