A Kalām Treatise by Kemāleddin Harpūtī: Tathbīt al-mafhūm fī tahqīq al-ta ba‘iy yah bayna al-‘ilm wa al-ma‘lūm

Kemâleddin Harpûtî’nin Tesbîtü’l-mefhûm fî tahkīki’t-tebeiyye beyne’l-ilm ve’l-ma‘lûm İsimli Kelâm Risâlesi

Abstract

Tathbīt al-mafhūm fī tahqīq al-taba‘iyyah bayna al-‘ilm wa al-ma‘lūm is a kalāmtreatise written by Kemāleddin Harpūtī Efendi, a 19th century Ottoman scholar.In this treatise Harpūtī argues that God’s knowledge is conditioned by what isknown. The author penns his treatise on the basis of the Qur’an, Hadith, and variousmadrasah textbooks, and particularly on the thought of Māturīdī and Ash‘arī.Kemāleddin Harpūtī also benefits from the thoughts of various Sufi masterssuch as Ibn Arabī, Abdurrahmān Jāmī, İsmail Hakkı Bursevi as well as AbdullatīfHarpūtī. The treatise is important as it represents the scholarly profundity of the20th century madrasah culture in Harput. This paper offers the transcription ofthe only known manuscript into Turkish, and presents this important work to theattention of scholars of kalām and tasawwuf.

Özet

Tesbîtü’l-mefhûm fî tahkīki’t-tebeiyye beyne’l-ilm ve’l-ma‘lûm Osmanlı’nın son devirulemâsından müftü Kemâleddin Harpûtî Efendi’nin Allah’ın ilminin mâlûmatâbi olduğu düşüncesini çeşitli delillerle ispatlamaya çalıştığı bir kelâm risâlesidir.Kemâleddin Efendi eserini Kur’an’a, hadislere, İmam Mâtürîdî ve İmam Eş‘arî’nindüşünceleri başta olmak üzere medreselerde okutulan kelâm kitaplarına, İbnü’l-Arabî, Abdurrahman-ı Câmî, İsmâil Hakkı Bursevî gibi sûfîlere ve çağdaşı müderrisAbdüllatif Harpûtî’nin Tenkīhu’l-kelâm’ına dayanarak yazmıştır. Şimdilikbilinen yegâne yazma nüshası günümüz harflerine aktarılarak bu makale vasıtasıylakelâm ve tasavvuf sahası araştırmacılarının dikkatine sunulmuştur. Eserilim-mâlûm irtibatının müstakil olarak ele alındığı bir risâle olması yanında XX.asır Harput’undaki medrese kültürünün

Keywords: Kemâleddin Harpûtî, ilim, mâlûm, kader, kazâ, Mâtürîdî, Eş‘arî, İbnü’l-Arabî, İsmâil Hakkı Bursevî, kelâm, tasavvuf