Yenilikçi Yönelim Analiz Yönteminin Logaritmik Eksende Değerlendirilmesi

Özet

İklim değişikliği etkilerini gün geçtikçe daha fazla hissettirmektedir. Özellikle yağış, sıcaklık, nem vb. hidro-meteorolojik değişkenler üzerinde yönelimler (trend) meydana gelmektedir. Bu yönelimler hidro-meteorolojik değişkenlerin dağılım kümesini etkilemekte ve belli dönemler için beklenen değerleri azaltmakta veya artırmaktadır. Uzun dönemlerde beklenen değerler tahmin edilerek planlanan su yapıları eğer yönelim iyi tahmin edilemezse beklenen faydayı sağlamayacaktır. Bu durum hem kaynakların israf edilmesine hem de su depolama, taşkından korunma gibi alınması gereken önlemlerin ertelenmesine yol açacak; taşkın ve kuraklık gibi afetler durumunda toplumu çaresiz bırakacaktır. Yönelimleri belirlemek üzere Mann-Kendall, Sperman’sRho, sıralı Mann-Kendall gibi çok kullanılan eski yöntemler bulunmasına rağmen bu yöntemler verilerin normal dağılması, bağımsızlığı ve yeterli veri uzunluğu gibi başlangıç varsayımları gerektirmektedir. Bu varsayımlar her zaman incelenecek veride bulunmayabilir ve hatalı yönelim hesaplamalarına yol açabilir. Şen (2012) tarafından yenilikçi yönelim analiz (YYA) yöntemi söz konusu başlangıç koşullarını gerektirmeden ileri sürülmüştür. YYA yöntemi çeşitli araştırmacılar tarafından kullanılmış ve kısmi yönelim belirlemesi, görsel yorumlar sağlaması, başlangıç koşulları gerektirmemesi ve literatürde çok kullanılan diğer yöntemlerle uyumlu sonuçlar vermesi açısından üstünlüğü belirtilmiştir. Ancak YYA yöntemi miktar olarak yönelim değerini belirlediğinden standart sapması yüksek verilerde küçük değerlerin yönelimleri dikkatten kaçabilmektedir. Uzun yıllar yağış verilerine sahip olduğundan dolayı çalışma alanı olarak Cambridge (İngiltere) seçilmiştir. YYA yöntemi oransal olarak logaritmik eksende Cambridge (İngiltere) şehrinin yağış verileri üzerinde incelenmiştir. Söz konusu yağış verileri genellikle sonbahar ve kış aylarında artan yönelimler gösterirken ilkbahar ve yaz aylarında azalan yönelimler göstermiştir. Ayrıca incelemeler sonucunda görsel açıdan YYA yöntemine göre değişik yorumlar elde edilmiştir.