Avrupa Dönüşüm Ekonomilerinde DYY ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Analizi

Abstract

Bu çalışmanın amacı doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme atasındaki ilişkiyi 1995-2014 yıllarını kapsayan bir dönemde on dört Avrupa dönüşüm ekonomisi için incelemektir. Ampirik model; kişi başına düşen GSYH oranı (% yıllık), doğrudan yabancı yatırımlar, net sermaye akışları (% GSYH) ve DYY’ın, GSYH üzerine etkisini görmek için temel bileşenler analizi (TBA) ile oluşturulan bileşik endeksi içermektedir. Değişkenlerin homojenlik ve yatay kesit bağımlılığı Delta ve CD LM testleri ile yapılmıştır. Tüm değişkenler heterojendir ve yatay kesit bağımlılığı mevcuttur. Bu nedenle CCE modelinin ön koşulu olarak kabul edilen ve ikinci nesil birim kök testi olarak adlandırılan, (Pesaran vd. 2013)tarafından geliştirilen çok-faktörlü hata yapısı birim kök testi tercih edilmiştir. Böylece gözlemlenemeyen faktörlerin etkisi de dikkate alınmıştır. Değişkenler arasındaki eş-bütünleşme Durbin-Hausman (Westerlınd, 2008) ve nedensellik ilişkisi Dumetriscu-Hurlin (2012) testleri ile ispatlanmıştır. Elde edilen sonuçlar; DYY ve bileşik endeksten ekonomik büyümeye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğumu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Ancak DYY ve bileşik endeks arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi yoktur. Teorinin iddia ettiğinin aksine DYY, ekonomik büyümeyi negatif olarak etkilerken; DYY’ın belirleyenleri Avrupa dönüşüm ekonomilerinde ekonomik büyümeye pozitif katkı yapmaktadır. Bulgaristan, Makedonya, Slovakya, Bosna- Hersek’in aksine Arnavutluk, Letonya, Romanya, Slovenya’da DYY ve bileşik endeks ekonomik büyümeye olumlu katkıda bulunmaktadır. Bazı ülkelerde özel ve tersi bir durum mevcuttur. Örneğin; Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Litvanya ve Macaristan’da DYY negatif uzun dönem katsayılarına sahipken bileşik endeks pozitif katsayılara sahiptir. Polonya ise bileşik endeksin negatif ama DYY’ın ekonomik büyümeye pozitif katkıda bulunduğu tek ülkedir.

Özet

The main purpose of this paper is to investigate relationship between foreign direct investment and economic growth based on 14 European Transition Economies for the period 1995 to 2014. Empirical model includes GDP per capita growth (% annual), foreign direct investment, net inflows (% GDP) and composite index which is developed with PCA to see the effect of determinants of FDI on GDP as an independent variable. Firstly homogeneity and cross sectional dependence among units are examined with Delta and CD LM tests and it is found that all series have heterogeneity and cross sectional dependency. For that reason, second generation Multifactor error structure (Pesaran et al, 2013) panel unit root test is used and it is also taken into account effect of unobserved common factors as a prerequisite of CCE Model just after proving the co-integration relationship and causality between variables via of Durbin-Hausmann (Westerlund, 2008) co-integration and Dumetriscu-Hurlin (2012) causality tests. Obtained results strongly support one-way causality from foreign direct investments and composite index to economic growth. Unfortunately, there is no causality between foreign direct investments and composite index. The findings indicate that foreign direct investments contribute negatively to economic growth in contrast to theory points out but determinants of FDI contribute positively at European transition countries. The results show that in Albania, Latvia, Romania and Slovenia foreign direct investments and composite index have positive contributions to economic growth in contrast to Bulgaria, Bosnia and Herzegovina, Macedonia, Slovak Republic. Some countries have special and opposite situation. For example; in Croatia, Czech Republic, Hungary, Estonia and Lithuania FDI has negative coefficients but composite index has positive coefficients. Poland is the only exception for composite index has negative but FDI has positive contribution to the economic growth.