Variations of the sphenoid sinus in Turkish population and importance in surgical planning: a CT study

Türk popülasyonunda sfenoid sinüs varyasyonları ve cerrahi planlamadaki önemi: BT çalışması

Onur SILDIROĞLU,Ali Kemal SİVRİOĞLU,Kemal KARA,Güner SÖNMEZ,Ersin ÖZTÜRK,Ferhat CUCE,Muzaffer SAGLAM,Hakan MUTLU,Murat SALİHOĞLU

Abstract

Trans-sphenoidal approach is the standard surgical method for pituitary adenomas. It is important to determine its variations and relationship to adjacent vital structures. The purpose of this study was to investigate the prevalence of variations of the sphenoid sinus on paranasal CT in Turkish population and their importance in surgical planning. We reviewed the paranasal CT examinations of 228 patients retrospectively that were performed between 2010-2014. Sphenoid sinus dimensions, wall thickness, structure of quantity the intersinus septum, interval between optic channel, pneumatization and variations of the sphenoid sinus was assessed. The determined anatomical variations and the their prevalence were demonstrated as follows: pneumatization of the pterygoid process in 78 patients (34%), pneumatization of the anterior clinoid process in 32 patients (14%), vidian canal protrusion in 21 patients (9.2%), vidian canal dehiscence in 22 patients (9.6%), optic nerve protrusion in 30 patients (13.1%), optic nerve dehiscence in 15 patients (6.6%), maxillary nerve protrusion in 59 patients (25.9%), maxillary nerve dehiscence in 5 patients (2.2%), carotid artery protrusion in 29 patients (12.7%), carotid artery dehiscence in 6 patients (2.6%), onodi cell (Figs. 2 and 3) in 13 patients (5.7%). Presence of multiple septations was found in 81 patients (35.6%), a single intersinus septum was found in 128 patients (56.1%) and no septation was found in 19 patients (8.3%). Preoperative recognition of sphenoid sinus variations with paranasal CT maybe beneficial so that the limits of dissection can be identified and the complications can be avoided during the trans-sphenoidal approach.

Özet

Transsfenoidal yaklaşım pituiter adenomun cerrahi tedavisinde standart yöntem kabul edilir. Bu yüzden sfenoid sinus varyasyonlarını ve komşu vital yapılarla ilişkisini değerlendirmek önemlidir. Çalışmamızın amacı Türk popülasyonunda paranazal BT inceleme ile sfenoid sinüsün varyasyonlarının prevalansını ve cerrahi planlamadaki önemini araştırmaktır. Radyoloji departmanımızda 20102014 tarihleri arasında 228 olgunun paranazal BT incelemeleri retrospektif olarak değerlendirildi. Sfenoid sinüs boyutları, duvar kalınlıkları, intersinüs septumun yapısı, optik kanallar arası mesafe, sfenoid sinüs pnömatizasyonu ve varyasyonları değerlendirildi. Tespit edilen anatomik varyasyonlar ve prevalansları: 78 olguda (%34) pterygoid proçes pnömatizasyonu, 32 olguda (%14) anterior klinoid proçes pnömatizasyonu, 21 olguda (%9.2) vidian kanal pnömatizasyonu, 22 olguda (%9.6) vidian kanal dehisensi, 30 olguda (%13.1) optik sinir protrüzyonu, 15 olguda (%6.6) optik sinir dehisensi, 59 olguda (%25.9) maksiller sinir protrüzyonu, 5 olguda (%2.2) maksiller sinir dehisensi, 29 olguda (%12.7) karotid arter protrüzyonu, 6 olguda (%2.6) karotid arter dehisensi, 13 olguda (%5.7) ise onodi hücresidir . Sfenoid sinüslerde 81 olguda (%35.6) multiple, 128 olguda (%56.1) tek septum tespit edilirken 19 olguda (%8.3) septasyon izlenmedi. Paranasal BT ile sfenoid sinüs varyasyonlarının değerlendirilmesi transsfenoidal cerrahi sırasında cerrahi disseksiyonun limitini saptama ve komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.