L’intraduisible à l’ère du Web 2.0 au sein de la communication juridique et médicale

Ağ Temelli Hukuk ve Sağlık İletişiminde Çevrilemezliği Yeniden Düşünmek

Özet

La mondialisation se manifeste dans le secteur de la traduction partout dans le monde, donc aussi en Turquie. Parmi ses facteurs d’accroissement, l’innovation technologique joue un rôle majeur et offre des modes de communication ou encore un tremplin d’ouverture au social par des réseaux di- vers. Aujourd’hui avec toutes ces transformations politiques, sociales et culturelles liées à l’expansion des communications, la pluralité des concepts obligent à réinterroger la place de la traduction y com- pris la notion relationnelle de l’intraduisible et à intégrer de nouvelles réalités dans ses fonctions. Dans cette communication, s’appuyant sur une vingtaine de traducteurs –amateurs, bénévoles- présents dans des réseaux digitaux/en ligne, nous allons problématiser une réflexion sur les obstacles et les possibilités de la traduction qui doivent faire place de plus en plus autour de l’intraduisible en Turquie dans les domaines juridique et médical. Les notions empruntées à la Sociologie de la traduction (Sapiro&Heilbron, 2008) et plus particulièment les concepts liés à la Traduction 2.0 participative et collaborative (Costales, 2012; Demirel&Görgüler, 2015, Dolmaya, 2012; O’Hagan, 2011) seront notre guide. Pour ce faire, nous allons aborder une méthode netnographique fondée sur une étude de terrain avec les traducteurs cités ci-dessus. A cet égard, pour la découverte et la collecte des données, nous allons mener une technique structurée autour des entretiens en ligne semi-directifs. Les ques-tions proposées seront les suivantes: Comment définissez-vous la notion d’intraduisible? Quelles sont les réalités culturelles, économiques, politiques, sociologiques, linguistiques ou bien conceptuelles qui vous laissent une marge de manoeuvre face au phénomène de l’intraduisible? Quelles sont vos démarches éthiques et déontologiques prises pour surmonter les problèmes d’intraduisibilité? Pour les circonstances communicationnelles digitales en Turquie, les stratégies et les effets des traductions des intraduisibles ne sont pas identiques mais flottantes, pour des raisons socio-cul- turelles, historiques, politiques et même géographiques. Pouvons-nous considérer l’intraduisibilité comme l’effet d’un geste philosophique et/ou un geste politique? S’agit-il d’un mouvement de soumission ou de résistance de la part du traducteur? Parler d’intraduisibles dans l’activité traductive peuvent donner lieu à des pistes de solutions alternatives, à de nouveaux savoirs explicites ou encore mettre en place une résistance face aux bouleversements politiques, culturels, sociaux. Ainsi vont naître de nouveaux défis, de nouveaux enjeux à relever!

Abstract

Küreselleşmenin boyutları ve etkileri, diğer tüm alanlarda olduğu gibi çeviri alanını da kuşatmaktadır. Teknolojik inovasyonun yarattığı yeni iletişim teknolojileri, toplumsal düzlemde ağ tipi üretim/ tüketim ve örgütlenme biçimlerini olanaklı kılmaktadır. Söz konusu olan bu yeni dünya düzeniyle birlikte, çeviri pratiği, çevirmenin kimliği ve çevrilemezlik gibi ilişkili tüm kavramlar çevreleyen toplumsal gerçekliklerle yeniden inşa edilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de, sosyal medya ağları etrafında yükselmekte olan hukuk ve sağlık iletişimini deneyimleyen –amatör, gönüllü- çevirmenlerin, çevrilemezlik olgusuna yönelik benimsedikleri stratejilerin sorgulanması amaçlanmaktadır. Araştırmanın kavramsal çerçevesini Çeviri Sosyolojisi yaklaşımı oluşturmaktadır (Sapiro&Heilbron, 2008). Bununla birlikte, çeviri 2.0, katılımcı/paylaşımcı çeviri hareketleri gibi çeviri alanında yaşanan dijital açılımın altını çizen kavramlar da araştırmada yol gösterici olmaktadır (Costales, 2012; Demirel&Görgüler, 2015; O’Hagan, 2011). Saha araştırmasının ilk aşamasında, hukuk ve sağlık alanında öne çıkan sosyal medya topluluklarının arayüzlerine yönelik çeviri ve çevirmen odaklı netnografik bir okuma gerçekleştirilmektedir. İkinci aşamada ise, ilgili çevirmenlerle, çevrimiçi söyleşiler aracılığıyla şu sorulara yanıtlar aranmaktadır: Çevrilemezlik olgusunu tanımlar mısınız? Kültürel, ekonomik, siyasi, toplumsal ve/veya dilbilimsel gerçekliklerden hangileri, sizi, çevrilemezlik olgusuyla yüz yüze bırakmaktadır? Bu durum karşısında, çevirmenin benimseyeceği etik ve deontolojik stra- tejiler hangi değerlere dayanmaktadır? Türkiye’de yapılanan internet tabanlı sosyal medya ağlarına yakından bakıldığında, hukuk ve sağlık iletişiminde, çevrilemezlik kavramıyla perdelenen gerçeklikler sosyo-kültürel, tarihsel hatta coğrafi koşullar doğrultusunda çeşitlilik göstermektedir. Çevrilemezlik olgusu, felsefi ve/ veya siyasi bir hareketin sonucu olarak ele alınabilir mi? Ya da başka bir deyişle, çevirmenin bu yönde benimseyeceği strateji, boyun eğme ve/veya direniş eğilimi olarak değerlendirilebilir mi? Tüm bu sorulara aranacak yanıtlarla birlikte, ağ temelli hukuk ve sağlık iletişiminde çevrilemezliği yeniden düşünmek, çeviri pratiğine yönelik kuramsal ve uygulamalı düzlemde yeni çözüm yolları açmaktadır. Farklı çıkmazlar, yeni kaza/nım/lar 1 yeni hamleleri olanaklı kılacaktır hiç kuşkusuz!