Les incidences constitutionnelles de la crise financiere en France

Abstract

L’influence des crises financières sur le droit constitutionnel n’est pas nouvelle en France. L’histoire montre que les périodes de crise ont souvent entrainé un développement de dispositions textuelles fondamentales, la plus emblématique étant la Déclaration des droits de l’homme et du citoyen du 26 août 1789, conséquence politique et juridique de la crise financière de la fin de l’Ancien Régime. La crise actuelle n’explique cependant pas l’ensemble du vaste mouvement réformateur, amorcé bien avant 2008, se situant à la croisée des deux disciplines que sont le droit constitutionnel et les finances publiques. La volonté d’une plus grande maîtrise des dépenses publiques ressort ainsi de la loi organique relative aux lois de finances du 1er août 2001, nouvelle “Constitution financière de la France” et, de la révision constitutionnelle de 2008 antérieure de quelques mois à la crise. RESUME Néanmoins, face à la dégradation accrue des comptes publics issue de cette dernière, le débat a été relancé avec le souhait du précédent gouvernement d’inscrire constitutionnellement d’une “règle d’or”; à l’image de la règle constitutionnelle allemande, celle-ci aurait eu pour objectif de rétablir l’équilibre des recettes et des dépenses publiques. Ces bonnes intentions n’ont pourtant pas encore été suivies d’effets. Que ce soit dans le texte constitutionnel lui-même ou bien dans la jurisprudence du Conseil constitutionnel, l’impact de la crise reste, aujourd’hui encore, paradoxalement faible. ABSTRACT The impact of financial crises on constitutional law is not new in France. History shows that periods of crisis have often resulted in the development of basic textual provisions, the most emblematic being the Declaration of Rights of August 26, 1789, legal and political consequence of the financial crisis at the end of the “Ancien Régime”. The current crisis does not explain the whole reform movement, which began well before 2008, located at the intersection of both disciplines, constitutional law and public finance. The will of a larger greater control of public spending is therefore apparent in the organic law on finance laws from August 1, 2001, the new "financial constitution of France" and in the constitutional revision of 2008, a few months before the crisis. However, given the increased degradation of public accounts, the debate was revived with the previous government’s wish to include in the constitution a "golden rule" just like the German constitutional rule. It would have been intended to restore the balance between revenue and expenditure. These good intentions have not yet been acted upon. Whether in the constitutional text itself or in the jurisprudence of the Constitutional Council, the impact of the crisis remains, even today, paradoxically low.

Özet

Mali krizlerin Anayasa hukuku üzerindeki etkisi Fransa’da yeni değildir. Tarih, kriz dönemlerinin temel metinlerdeki hükümleri değişik- liğe götürdüğünü göstermektedir ki bunlardan en önemlisi Eski Rejimin sonunda meydana gelen mali krizin siyasal ve hukuksal sonucu olan 26 Ağustos 1789 tarihli İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi’dir. Bununla birlikte Anayasa hukuku ile Kamu maliyesi disiplinlerinin kavşağında duran güncel kriz 2008’den önce başlayan bütün bu geniş reformları açıklamıyor. Kamu harcamalarına olabildiğince hâkimiyet iradesi bu şekilde “Fransa’nın yeni mali anayasası” sayılan 1 Ağustos 2001 tarihli Mali kanunlara ilişkin organik kanun ile krizden birkaç ay önce yapılan 2008 anayasal değişikliğinden çıkmaktadır. Ancak, bu son krizden kay- naklanan artan dengesiz kamu harcamalarındaki bozukluk karşısında, anayasal bir “altın kural”ın düzenlenmesine ilişkin tartışma bir önceki hükümetin arzusuyla ertelenmiştir; Alman anayasal hükmü dikkate alın- dığında ise bu kamu gelir ve harcamaları dengesinin sağlanması hedef- lenmektedir. Ancak bu iyiniyetlerin bir etkisi olmadı. Anayasal metinde olsun, Anayasa Konseyi’nin içtihatlarında olsun, krizin etkisi paradoksal bir biçimde hâla zayıftır.