An Evaluation of the Summarizing Activities in Turkish Textbooks

Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Özetleme Etkinlikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Summarizing means presenting a written thought, a monitored content, a text that is heard or read, in written or oral form, which is shorter and reflect its main idea. The ability to summarize involves complex cognitive processes. To summarize, a student should be able to comprehend the ways of emphasizing important points, distinguish significant information from insignificant one, take notes, determine the subject of the text, find the main idea and supporting ideas, and analyze the text type and structure. In the process of summarizing a narrative text or an informative text, students are expected to use classification, sorting, evaluation and decision-making skills. Elimination, generalization and reconstruction of the three-stage model requires a long-term and repeated training process for students to understand and implement. Summarizing acquisitions take place in the Turkish Language Teaching Program (2018) in the 5 th and the 8 th grades listening and reading skills. Students encounter summarizing tasks and activities in Turkish textbooks in their learning processes. The activities in Turkish textbooks should be formed by considering the cognitive complexity of summarizing. In this study, summarizing activities in secondary school Turkish textbooks in 2018-2019 academic year were examined. Findings of the study suggest that most summarizing activities in Turkish textbooks are not formed in accordance with the cognitive processes of summarizing and a direct summary of the text is requested from the students. In addition, findings of the study show that summarizing tasks are mostly in a written form, and activities for the evaluation of the summary texts are presented only once.

Özet

Özetlemek, var olan bir düşünceyi, izlenen bir içeriği, dinlenen veya okunan bir metni olduğundan daha kısa ve özünü yansıtacak biçimde yazılı veya sözlü olarak anlatmaktır. Özetleme becerisi karmaşık bilişsel süreçler içermektedir. Özetleme yapabilmek için bir öğrencinin metinde önemli noktaların vurgulanış biçimlerini kavraması, önemli bilgiyi önemsiz bilgiden ayırt edebilmesi, not alabilmesi, metnin konusunu belirleyebilmesi, ana fikri ve yardımcı fikirleri bulabilmesi, metin türünü ve yapısını çözümleyebilmesi gerekmektedir. Bir anlatı metnini veya bilgilendirici bir metni özetleme sürecinde öğrencilerden sınıflama, sıralama, değerlendirme, karar verme becerilerini kullanılmaları beklenir. Silme, genelleme ve yeniden kurma olarak üç aşamalı olarak modellenen özetlemenin öğrenciler tarafından kavranması ve uygulanması, uzun süreli ve tekrarlı bir eğitim süreci gerektirir. Türkçe Dersi Öğretim Programında (2018) özetleme kazanımları 5-8. sınıf düzeylerinde dinleme ve okuma becerileri altında yer almaktadır. Öğrenciler öğrenme sürecinde özetleme görevleri ile Türkçe ders kitaplarında yer alan etkinliklerde karşılaşmaktadır. Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin özetlemenin bilişsel yükleri dikkate alınarak oluşturulması gerekmektedir. Bu çalışmada 2018-2019 eğitim-öğretim yılında yürürlükte olan ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan özetleme etkinlikleri incelenmiştir. Çalışmada ortaya çıkan en temel sonuç, Türkçe ders kitaplarının tamamında özetleme etkinliklerinin büyük çoğunluğunun özetlemenin bilişsel süreçlerine uygun olarak oluşturulmaması ve öğrencilerden doğrudan bir metnin özetinin istenmesidir. Ayrıca özet görevlerinin büyük bir çoğunlukla yazılı olduğu ve özet metinlerinin değerlendirilmesine yönelik uygulamalara sadece bir kez yer verildiği araştırmanın diğer bulgularıdır.