H. 1251 TARİHLİ HISNIMANSUR KAZASI NÜFUS DEFTERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Özet

II. Mahmut döneminin önemli gelişmelerden biri de ülke genelinde gerçekleştirilmiş olan nüfus sayımlarıdır. İlk nüfus sayımı çalışmaları 1828-29 yılında başladı. Ancak bu ilk sayım Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle tamamlanamadı. Savaşın bitmesi üzerine 1830-31 tarihinden itibaren nüfus sayımlarına yeniden başlandı. Bu nüfus sayımları Hısnımansur Kazasında da yapıldı. Hısnımansur Kazasında, 18351836 (H.1251) yılında yapılan nüfus sayımı verileri ışığında, kazanın demografik yapısı tespit edilmeye çalışıldı. Adı geçen nüfus defterine göre, merkezi bugünkü Adıyaman ili olan Hısnımansur kaza merkezi başta olmak üzere, kazaya bağlı nahiye, köy, aşiretler ve oymakların nüfus verilerinin yanında, kazada yaşayanların meşgul oldukları meslekler incelendi. Kazada bulunan devlet görevlilerinin tespitinin yanında sosyal yapı hakkında fikir veren ağa, bey, efendi, dede, molla ve keşiş gibi unvanlar ile yaygın olarak kullanılan lakaplar üzerinde duruldu. Ayrıca kişi isimlerinin yöresel söylenişleri ile orijinal halleri verildi. Yine nüfus defterinde kayıt düşülmüş olan yaygın hastalıklar tespit edildi. Adı geçen nüfus defterinin verileri ışığında, XIX. yüzyıl başlarında, Hısnımansur Kazasında icra edilen zanaatlar ve meslekler tespit edilerek açıklandı. II. Mahmut döneminin diğer önemli yeniliklerinden biri Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye'nin kuruluşudur. Hısnımansur Kazasında bu yeni orduya katılanlar hakkında bilgi verildi. Ayrıca nüfus sayımı sırasında gurbette olanlar ve bunların nerelere gittikleri de tespit edildi Bu çalışmanın amacı Tanzimat Döneminin hemen öncesinde, başkentten uzak, Anadolu'nun güneyinde bir şehir olan Hısnımansur'un demografik yapısını tespit etmektir. Bu çalışma sayesinde şehirdeki nüfus yapısı, dini yapı, sosyal ve hiyerarşik statüler, iş gücü ve icra edilen meslekler ortaya konmuştur. Çalışmanın temel kaynağını Osmanlı Arşivi'ndeki nüfus defterleridir. Ayrıca ilgili literatürden de istifade edilmiştir.

Abstract

One of the crucial improvements carried out during Mahmut the second reign was also the census.The first census practices began in 1828-31.Yet, the census was not able to be brought to an end because of the Ottoman-Russia battle. As of the end of the battle, it was made a fresh start for the census of population in 1830-31.The census of population was implemented in the township of Hısnımansur. Via the datum of the census carried out during 1835-36 (A.H) in Hısnımansur, it was endeavored to determine the demographic structure of the district. According to the census record book, not only Hısnımansur zone where Adıyaman takes place today was analysed but its demes, villages, tribes, nomadic tribes and the professions of people residing in the township as well. It was identified both state officers who were in the township and nicknames applied for extensively as ağa, bey, efendi, dede, molla and keşiş ensuring data about the social structure. Besides, Local pronunciation of person names with original version were cited about. Over and above, the comprehensive illnesses noted at the record book via the datum of the census from record book was identified, in the beginning of XIX century, arts and professions which were performed in the township of Hısnımansur were identified and elucidated, too. One of the other reforms carried out during Mahmut II reign was the establishment of Asakir-i Mansure-i Muhammediye. Information about participators for the recent Army in the township of Hısnımansur was given. Likewise, those who had been abroad and where they had gone to during the census were identified as well. The aim of this study is to establish the demografical structure of Hısnımansur, a city in the South of Anatolia and far from the capital city, just before The Tanzimat Period. Thanks to this study; the population structure, religious structure, social and hiearchical status, work force and professions performed are put forward to exhibit. The main source of this study is census record books in The Ottoman Archives. And also we got benefit from the related literature.