Sharia, Tariqa and Haqiqa in Ahmed Yesevi’s Divan-ı Hikmet

Abstract

Hoca Ahmed Yesevi is the founder of the tariqa “Yeseviyye” which is attributed to his name. Yeseviyye could be regarded as one of the most most prominent milestones that shaped the spiritual life of the Turkish people. This sufi way refers to the first tariqa that was spread among the Turks. Ahmed Yesevi, who was grown-up in complying with the religious and sufi tradition, structures his religious and sufi thought at the center of Qur’an and Hadith. According to him, the sharia and tariqa are not separate fields from each other. To understand the real essence of the tariqa depends upon the sharia; the tariqa thought that does not depend on the sharia cannot be healthy and it carries a batil (falsehood) essence. The sufi who is trained by the sayr u suluk has to realize the requirements of respectively the sharia and tariqa. Ahmed Yesevi deeply studies the terms of sharia, tariqa, haqiqat and marifa (gnosis) which are mainly assumed as the four doors in handling the sufi stages. He states that these stages are not single units; they form a whole. Emphasizing that sharia is the basis of all these stages, he says that it is not possible to attain these stages without sharia. Many sufis in the sufi tradition adopt threefold classification such as sharia, tariqa and haqiqat. In this work, we endeavour to reveal the approach of Ahmed Yesevi towards the concepts of sharia, tariqa and haqiqat.

Özet

Hoca Ahmed Yesevi, kendi adına izafe edilen Yeseviyye tarikatının kurucusudur. Yeseviyye, Türk milletinin manevî hayatını şekillendiren temel yapı taşlarından biri olarak değerlendirilebilir. Yesevîlik, Türkler arasında yayılan ilk tarikattır. Dinî ve tasavvufî geleneğe bağlı olarak yetişen Ahmed Yesevî, fikirlerini Kur’an ve Hadis merkezinde şekillendirmiştir. Ona göre, şeriat ile tarikat birbirinden ayrı alanlar değildir. Tarikatın gerçek mahiyetinin anlaşılması şeriata bağlıdır; şeriata bağlı olmayan tarikat düşüncesinin sağlıklı olması mümkün değildir ve bâtıl bir mahiyet taşımaktadır. Seyr u sülûk eğitiminden geçmiş bir sûfînin hakikate ermesi için önce şeriatın sonra da tarikatın gereklerini yerine getirmesi icâb eder. Tasavvufî mertebelerin işlenişinde dört kapı olarak ifade edilen şeriat, tarikat, hakikat ve mârifet kavramlarını, Ahmed Yesevî de geniş bir şekilde ele almış ve bu mertebelerin bir bütün olduğunu ifade etmiştir. Hepsinin temelini de şeriatın teşkil ettiğini vurgulamış ve şeriat olmadan bu mertebelere ulaşılamayacağını dile getirmiştir. Tasavvuf geleneğinde birçok mutasavvıf şeriat, tarikat ve hakikat alanları şeklinde üçlü tasnifi benimsemiştir. Bu çalışmamızda, Ahmed Yesevî’nin şeriat, tarikat ve hakikat kavramlarına yaklaşımı konu edilecektir.