Nevruz Among the Turks from the Past to the Present

Abstract

Nevruz is a holiday that is celebrated almost everywhere in which Turkish people live, from the Adriatic to the Great Wall of China. As it is known, the first sources that mention about the Turks are Chinese annuals. There is a lot of information about the Turks in the Chinese sources, especially from the time of the Huns to the emergence of the Gokturks, Uighurs and the Kyrgyz people from Ötüken. From this information, we learn that the Turks celebrated the awakening of nature on March the 21st with various activities among the Huns, Gokturks, Uighurs and Kyrgyzs. Nowruz is celebrated by many people today. It is not a religious holiday or celebration. The fact that the name Nevruz is similar in many nations shows its universality. In Indo-European languages, this name is used in almost similar ways. Among Turks, it is Baba Marta or İlkyaz Festival in Gagauz, Ulıstın Ulu Kuğu in Kazakh, Nartukan or Nurıs in Chuvash, Cilgayak in Altai, Çılpazı in Hakas, and Inspiration in Yakut. As it is noted, in the northern Turkish communities, spike names are used instead of Nevruz name. In this article, starting from the equivalent of Nevruz in different societies, the Huns, the Gokturks, the Uighurs, the Kyrgyzs, the Karahanians, the Seljuks, the Ottomans and today's appearance and celebration will be discussed from a historical perspective.

Özet

Nevruz, Adriyatik’ten Çin Seddi’ne kadar Türk halklarının yaşadığı hemen hemen her yerde kutlanıla gelen bir bayramdır. Türklerden bahseden ilk kaynaklar bilindiği gibi Çin yıllıklarıdır. Çin kaynaklarında özellikle Hunlar zamanından başlayarak Göktürkler, Uygurlar ile Kırgızların Ötüken’den çıkışına deyin Türklerle ilgili epey bilgi vardır. Bu bilgilerden biz Hunlar, Göktürkler, Uygurlar ve Kırgızlar zamanında Türklerin Mart ve Mayıs aylarında tabiatın uyanmasını çeşitli etkinliklerle kutladıklarını öğreniyoruz. Nevruz bugün birçok halk tarafından kutlanmaktadır. Dini nitelikli bir bayram veya kutlama değildir, ancak bazı halklarda dini nitelik de almıştır. Nevruz adının birçok millette birbirine benzer bir şekilde bulunması onun aynı zamanda evrenselliğini göstermektedir. Hint-Avrupa dillerinde bu ad hemen hemen birbirine benzer şekillerde kullanılmıştır. Türklerde ise Gagauzlarda Bulgar ve Moldavalılar da olduğu gibi Baba Marta veya İlkyaz Yortusu, Kazaklarda Ulıstın Ulı Künü, Çuvaşlarda Nartukan veya Nurıs, Altaylılarda Cılgayak, Hakaslarda Çılpazı, Yakutlarda Isıah şeklindedir. Dikkat edildiği gibi kuzey Türk topluluklarında Nevruz adı yerine başka adlar kullanılmaktadır. Bu makalede Nevruz adının değişik toplumlardaki karşılığından başlayarak onun Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, Kırgızlar, Karahanlılar, Selçuklular, Osmanlılar ve günümüzde kutlanması tarihi seyir içinde ele alınacaktır.