Identification of Male Parent Suitability of Some Tristeza Tolerant Citrus Rootstocks for Sour Orange

Tristezaya Tolerant Bazı Turunçgil Anaçlarının Yerli Turunç İçin Erkek Ebeveyn Olarak Uygunluğunun İncelenmesi

Abstract

Citrus Tristeza Virus (Tristeza, CTV) is an important virus disease in Citrus while Sour orange, that is the common rootstock in Mediterranean region, is very susceptible to it. CTV affected many trees in recent years but does not cause any epidemia in our country yet, but it is under threat. Poncirus species are frequently used in rootstock cross breeding programmes because of their tolerance to CTV. However, it was observed that obtaining healthy seeds is limited after these crossings. In this study which aims to determine the source of this situation, the pollen tube growth rates of Poncirus and Poncirus hybrids like Poncirus Trifoliata var. Yerli, Poncirus trifoliata var. Beneke, Swingle citrumelo, Carrizo citrange and Troyer citrange were determined in case of their usage as pollenizer for Sour orange. At the same time, pollen viability and germination rates with pollen production of used plants were determined. As a result, the pollen viability rates were differed between %68.9 (Poncirus trifoliata var. Beneke) and %89.4 (Poncirus trifoliata var. Yerli) and pollen germination rates between %18.1 (Sour orange) and %57.1 (Swingle citrumelo). Pollen production and normally developed pollen rates were quite high. While pollen tubes of Carrizo citrange and Swingle citrumelo reached in 7 days to the bottom of the style, this period was 9 days for the cossings with Poncirus trifoliata var Beneke and Troyer citrange and 11 days for Poncirus trifoliata var. Yerli. Besides this, especially for Poncirus trifoliata var. Yerli and Beneke, a few pollen tubes were reached to the bottom of the style which means that using these trifoliate plants for Sour orange is not sufficient for using as male pollenizer.

Özet

Turunçgillerde Citrus Tristeza Virüsü (Göçüren, CTV) önemli virüs hastalıklarından birisi olup, ülkemizde Akdeniz Bölgesinde yaygın olarak kullanılan Yerli turunç bu hastalığa oldukça duyarlıdır. Son yıllarda birçok ağacı etkileyen CTV ülkemizde henüz epidemi yapmamış olmakla birlikte, büyük bir tehdit konumundadır. Poncirus türleri CTV’ye tolerant olması nedeniyle melezleme yoluyla anaç ıslahı programlarında sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak, melezlemeler sonucunda sağlıklı tohum eldesinin sınırlı olduğu gözlenmiştir. Bu durumun kaynağını belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada, Poncirus ve melezleri arasından Yerli üç yapraklı, Beneke üç yapraklı, Swingle citrumelo, Carrizo sitranjı ve Troyer sitranjı anaçlarının Yerli turunç için tozlayıcı olarak kullanılması durumunda çiçek tozu çim borusu uzama hızları belirlenmiştir. Ayrıca, çalışmada kullanılan bitkilerin tozlayıcılık yeteneklerini ortaya koymak amacıyla, ana ve tozlayıcı bitkilere ait çiçek tozu canlılık ve çimlenme düzeyleri ile çiçek tozu üretim miktarları da tespit edilmiştir. Sonuçta, çiçek tozu canlılık düzeylerinin %68.9 (Beneke üç Yapraklı) ve %89.4 (Yerli üç yapraklı) arasında, çiçek tozu çimlenme düzeylerinin ise %18.1 (Yerli turunç) ve %57.1 (Swingle citrumelo) arasında değiştiği belirlenmiştir. Çiçek tozu üretim miktarları ve normal gelişmiş çiçek tozu oranlarının da oldukça yüksek olduğu saptanmıştır. Çiçek tozu çim boruları Carrizo sitranjı ve Swingle citrumelo ile yapılan yapay tozlama uygulamaları ve kendileme uygulamasında stil sonuna 7. günde ulaşırken, bu süre Beneke üç yapraklı ve Troyer sitranjı ile tozlamada 9 gün, Yerli üç yapraklı ile yapılan tozlamada ise 11 gün olarak belirlenmiştir. Bunun yanında, özellikle Beneke ve Yerli üç yapraklı ile yapılan tozlamalarda tohum taslaklarına ulaşan çiçek tozu çim borusu sayılarının da oldukça az olduğu belirlenmiş olup, melezleme ıslahında üç yapraklılık özelliği gösteren bu bitkilerin Yerli turunç için yeterince uygun birer erkek ebeveyn olarak kullanılamayacağı kanısına varılmıştır.