Natural Building Stones Used in Yozgat Sarikaya Thermal Roman Bath and Engineering Specifications

Yozgat Sarıkaya Termal Roma Hamamı’nda Kullanılan Doğal Yapı Taşları ve Mühendislik Özellikleri

Abstract

Natural stone has taken place in many areas such as tool making, architecture and art in the life of mankind from past to present. The Sarıkaya Thermal Roman Bath located in the district center of Sarıkaya in Yozgat Province, and being one of the representations of natural stone as an architectural work of art in Anatolia, was built in mid-2 nd century AD. In the western facade, pools and flooring of the Thermal Roman Bath, preserved to date, marble was used; while limestone was used in interior walls, preserved only at base level, and pool stairs. Of the natural building stones applied in the construction, it is assumed that marble was extracted from the marble layers of the metamorphic rocks in Bozçaldağ Formation within the Paleozoic-aged Kırşehir Massive, which is located about 1 km south of the district center; and limestone was supplied from the limestone layers within the sedimentary rocks of mid-Miocene-Pliocene period, that are located a few kilometers north-northeast off the district center. Engineering specifications of marble and limestone units believed to have been applied in the construction of Sarıkaya Thermal Roman Bath have been identified using the related TS EN and ISRM standards. Although limestone in the study area is less durable compared to marble in terms of engineering properties such as porosity, rigidity, and compression and surface abrasion resistance; probably, they were used in construction for their specifications such as low cost, workability, heat insulation and asperity. This study and similar ones will be guiding in terms of selection of natural stones from appropriate resources to be used in scope of potential restoration efforts in the Sarıkaya Thermal Roman Bath in future.

Özet

Doğaltaş, geçmişten günümüze insanoğlunun yaşamında alet yapımı, mimari, sanat gibi birçok alanda yer almıştır. Yozgat ili Sarıkaya ilçe merkezinde bulunan ve doğaltaşın Anadolu’da mimari eser olarak kullanılmış örneklerinden biri olan Sarıkaya Termal Roma Hamamı, MS 2. yüzyılın ortalarında inşa edilmiştir. Termal Roma Hamamının günümüze kadar korunarak gelmiş olan batı cephesinde, havuzlarında ve yer döşemelerinde mermer, sadece temel seviyeleri korunarak gelmiş iç kısım duvarlarında ve havuz basamaklarında ise kireçtaşı kullanılmıştır. Yapının inşasında kullanılan mermerlerin, ilçe merkezinin yaklaşık 1 km güneyinde bulunan Paleozoyik yaşlı Kırşehir Masifi içerisindeki Bozçaldağ Formasyonuna ait metamorfik kayaçlar içerisindeki mermer seviyelerinden, kireçtaşlarının ise ilçe merkezinin birkaç km kuzey-kuzeydoğusundaki Orta Miyosen- Pliyosen yaşlı sedimanter kayaçlar içerisinde bulunan kireçtaşı seviyelerinden alındığı düşünülmektedir. Sarıkaya Termal Roma Hamamının inşasında kullanıldığı düşünülen mermer ve kireçtaşı birimlerinden alınan numunelerin mühendislik özellikleri, ilgili TS EN ve ISRM standartlarına göre belirlenmiştir. Çalışma alanındaki kireçtaşları porozite, sertlik, basınç dayanımı, yüzey aşınma dayanımı gibi mühendislik özellikleri açısından mermerlere göre daha dayanıksız olmakla birlikte, olasılıkla, düşük maliyet, kolay işlenebilirlik, ısı yalıtımı ve pürüzlülük gibi özellikleri nedeni ile yapıda kullanılmıştır. Sarıkaya Termal Roma Hamamı’nda ilerleyen dönemlerde gerçekleştirilebilecek restorasyon çalışmaları kapsamında kullanılacak doğaltaşların doğru kaynaklardan seçimi açısından bu ve benzeri çalışmalar yol gösterici olacaktır.