Tiyatro Oyuncuları Çvirisinde Kültürel Öğelerin Aktarımı: Türkçe'den İngilizce'ye Bazı Örnekler

Özet

Bu çalışmada Haldun Taner'in Keşanlı Ali Destanı (1964), A. Turan Oflazoğlu'nun Deli İbrahim (1967), Ne-cati Cumalı'nın Nalınlar (1969), Tuncer Cücenoğlu'nun Kadıncıklar (1993) ve Dinçer Sümer'in Eski Fotoğraflar (1994) adlı oyunlarında kullanılmış olan kültürel öğelerin İngilizce'ye aktarımında karşılaşılabilecek sorunlar saptanmış ve çözümler tartışılmıştır. Ele alınan kültürel öğeler Newmark'in gruplaması çerçevesinde beş maddede incelenecektir: 1) çevresel, 2) maddesel kültür, 3) sosyal kültür, 4) dini, siyasi ve idari kuruluşlara, örf ve adetlere, etkinliklere, usûl ve tarzlara, ve kavramlara ait kültürel öğeler, 5) davranış ve alışkanlıklara ait kültürel öğeler. Yine Newmark'a göre bu kültürel öğelerin aktarımında çevirmenin kullanabileceği farklı yöntemler vardır. Bunlar arasında ödünçleme, çıkarma, genişletme, açımlama, sınıflama, yansızlaştırma gibi stratejiler kullanarak söz konusu öğelerin kültürel eşdeğerini vermek, işlevsel eşdeğerlilik sağlamak ve betimleyerek eşde-ğerlilik sağlamak sayılabilir. Anılan oyunların çevirilerini yapmış olan dört farklı çevirmenin kültürel unsurların erek dile aktarımında benimsedikleri yöntemler karşılaştırılarak yapılan çeviriler değerlendirilmiştir.

Abstract

In this paper certain problems that may be encountered in the translation of cultural elements into English will be examined with reference to five Turkish plays, namely Haldun Taner's Keşanlı Ali Destanı (1964, The Ballad of Ali of Keshan), A. Turan Oflazoğlu's Deli İbrahim (1967, İbrahim the Mad), Necati Cumalı's Nalınlar (1969, The Clogs), Tuncer Cücenoğlu's Kadıncıklar ( 1993, Poor Women) and Dinger Sümer's Eski Fotoğraflar (1994, Old Photographs). The cultural elements that will be taken into consideration will be based on Newmark's categorisation: 1) ecology, 2) material culture, 3) social culiure, 4) cultural words pertaining to religious, political and administrative organisations, customs, activities, procedures and concepts, 5) gestures and habits. Newmark also puts forth various translation procedures, such as, borrowing, omission, amplification, paraphrasing, classification and neutralisation in order to establish cultural equivalence, functional equivalence, and descriptive equivalence. The strategies used by the four different translators of the plays mentioned above will be studied with the aim of making a comparative assessment of the translations.