Analyzing the Translations of Some Turkish Postpositions of Abstract Relations into English

Özet

Literatürde çok sayıda uzamsal ve zamanla ilgili ilgeçlere ilişkin hata analizinin konu alındığı çalışmalar bulunmaktadır ancak bu durum, soyut ilişkiler gösteren ilgeçler söz konusu olduğunda geçerli değildir. Bu, İngilizce'yi yabancı dil olarak öğrenen öğrenciler üzerinde yapılan İngilizce ilgeç kullanımının Türkçe'de soyut ilişkiler gösteren ilgeçlerin çevirisi kullanılarak incelendiği ilk çalışmadır. Çalışma Türkçe'de soyut ilişkiler gösteren bazı işlek ilgeçlerden, açı(sı)yla, açı(sın)dan, ilişkin ve yönelik'in İngilizce'ye çevirilerini ilgeç öbeği düzeyinde incelemektedir. Seçilen Türkçe ilgeçlerin İngilizce'ye çevirilerinin biçimsel farklı kullanımları, çokanlamlılıkları ve soyut oluşları bakımından çeviride güçlük yaratabileceği düşünülmüştür. Araştırma soruları şunlardır: 1) İlgeç/ilgeç öbeği temelinde doğru kullanım, yanlış kullanım ve cümleden çıkarma dağılımı nedir? 2) İlgeçlerin farklı kullanımlarının çevirisi arasında bir ilişki var mıdır? Buna bağlı olarak isim/sıfatı takip eden ilgeçlerin çevirisi cümlecikten sonra gelen ilgeçlerin çevirisinden daha mı kolaydır? 3) Hataların kaynakları ve yapısı nedir? 34 Üniversite ikinci sınıf öğrencisinin sağladığı veriler analiz edilen ilgeçlerin işaretlenip cümlelerin numaraları olarak verildiği ekteki metin aracılığıyla incelenmiştir. Metin incelenecek ilgeçleri dâhil etmek üzere amaçlı olarak tekrar yazılmıştır. Söz konusu metnin sınavda verilmesinin nedeni öğrencilerin ilgeç öbeklerinin çevirisine dair kararları bireysel olarak aldıklarından emin olmak ve aynı zaman diliminde yaptıkları seçimleri görmektir. Öğrencilerin yaptıkları hatalar araştırmacı dâhil üç ayrı dil uzmanı tarafından analiz edilmiştir. Ayrıca ikinci soru için Pearson Ki-kare testi uygulanmıştır. Analizler ilgeçten ziyade ilgeç öbeği düzeyinde yapılmıştır. Birinci araştırma sorusu ile ilgili olarak ilgili dağılım belirlenmiş, öğrencilerin zorlandığı noktada ilgeç öbeğini tamamını cümleden çıkarma eğilimi gösterdikleri gözlemlenmiştir. İkinci araştırma sorusu ile ilgili olarak Pearson Ki-kare testi neticesinde ilgeç öbeğinin yapısı ile doğru yanlış ve cümleden çıkarma durumlarına dair örüntüler arasında anlamlı bir ilişki olduğu ortaya çıkmış ve anlamın yapıdan daha önem taşıdığı görülmüştür. Yanlış kullanımlar genelde anadil etkisinde görülmekte ve dilbilgisi dışı cümleler kurulmasına sebep olmakta, cümleden çıkarmalar ise genelde ilgeç öbeği düzeyinde ortaya çıkmıştır. Bütün bu doğru yanlış, cümleden çıkarma durumlarına ilişkin olarak ayrıntılı tablolar makale içinde verilmektedir. Üçüncü araştırma sorusu ile ilgili olarak hataların kaynakları ve yapısı üzerinde tartışılmıştır. Bu çalışmanın çeviribilim çalışmaları, eğitim ve dilbilimine katkıda bulunabileceği düşünülmüktedir. Gelecekte farklı Türkçe ilgeçlerin İngilizce'ye ya da diğer dillere öbek düzeyinde çevirisinin analizi yoluyla daha kapsamlı çeviribilimsel, eğitsel ve dilbilimsel veriler elde edilebilir.

Abstract

Literature abounds in error analyses of spatial/temporal prepositions, but there are few analyses on prepositions of abstract relations. This is the first study investigating the use of English prepositions among Turkish EFL learners, through the translation of Turkish postpositions of abstract relations. This study aims to analyze the translation of some common Turkish postpositions into English, açı(sı)yla, açı(sın) dan, ilişkin and yönelik, which are considered to create difficulty in translation into English in terms of their structurally different uses, polysemous and abstract nature, for seeking answers to the questions : 1. What is the distribution of correct use, misuse and omission by prepositions? 2. Is there a relation between the uses covering the translation of the analyzed postpositions? The follow-up question is as follows: are the postpositions, following, e.g. nouns/adjectives, more easily translated than those following a clause? and 3. What are the sources and nature of errors? The data were provided by 34 second-year university students through their translations of the attached text with analyzed postpositions highlighted and sentences numbered. The text was purposively rewritten to include the postpositions to be analyzed. The underlying reasons for selecting this text to be used in the exam are to make sure that the students took the decisions as to the translation of postpositional phrases by themselves and to see their choices in the same time frame. The errors committed by the students were analyzed by three different specialists including the author herself. Furthermore, a Pearson chi-square test of independence was performed for the second research question. The analyses were made at the level of prepositional phrase rather than preposition itself. Regarding Question 1, the distribution of possible uses were identified and it was observed that students tended to omit the whole postpositional phrase where they had difficulty. Regarding Question 2, as a result of Pearson's chi-square test, it was found that there is a significant relation between the structure of postpositional phrase and patterns of correct use, misuse and omission and that sense played a more important role than structure. Misuses were often interlingual and caused ungrammatical sentences, whereas omissions were at the prepositional phrase level. Detailed tables on all these correct use, misuse, and omissions are given in this paper. Regarding question 3, the sources and nature of errors were identified and discussed. This study is intended to contribute to Translation Studies, Translator Training and Linguistics. Future studies may be conducted on errors in translation of different Turkish postpositions into English as well as other languages for more comprehensive translational, educational and linguistic conclusions.