Eye ıdols and the example from pırot höyük

Abstract

Abstract: In this study the Eye Idols widely found around the Near East Hinterland are re-examined. The idols which played a significant part in mankinds cultural history were discovered in large numbers for the first time in North Syrias Tell Brak within a temple, which caused the building to be named the Eye Temple. Within this context, the examples which were found in the excavation conducted in 1985 at Pirot Höyük (Tell), located to the east of Malatya, ar evaluated together with similar finds: with the similarities and differences determined amongst other Anatolian finds and those from Northern Syria, Northern Iraq, Khuzistan of Iran, Southern Mesopotamia, Israel examples while being separately evaluated. Within the typological evaluation, it was determined that these idols are produced in two distinct forms which are referred to, as Eye Idols and Spectacle Idols. In this way when the find spots of idols dated from the Chalcolithic Era are considered, it is interpreted that there may be regional belief differences within this vast geography. When comparison is made with similar examples, the Pirot Höyük examples belonged to the Spectacle Idols group. The area in which the eye symbol is found extends from Anatolia in the North to Basra Bay, and the Eastern Mediterranean in the South.

Özet

Öz: Bu çalışmada, insanlık kültür tarihinde önemli bir yeri olan ve ilk defa, 1930lu yıllarda, Kuzey Suriyede Tell Braktaki bir tapınakta çok sayıda ele geçmesi nedeniyle anılan yapının Göz Tapınağı olarak adlandırılmasına neden olan ve Önasya coğrafyasında sıkça rastlanan Göz İdolleri incelenmektedir. Bu kapsamda, Malatyanın doğusundaki Pirot Höyükte, 1985 yılında gerçekleştirilen kazıda bulunan örnek, benzeri diğer buluntularla birlikte değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmede diğer Anadolu buluntuları ile Kuzey Suriye, Kuzey Irak, İran Khuzistan, Güney Mezopotamya ve İsrail buluntuları ayrı ayrı ele alınarak aralarındaki benzerlik ve farklılıklar saptanmıştır. Yapılan tipolojik değerlendirmede, idollerin göz idolleri ve gözlüklü idoller olarak anılan iki farklı formda üretildikleri belirlenmiştir. Bu belirleme ışığında, anılan geniş coğrafyada, Kalkolitik Döneme verilen idollerin, buluntu yerleri dikkate alındığında bölgesel inanış farklılıklarının olabileceği yorumlanmıştır. Benzer örneklerle yapılan karşılaştırmalar, Pirot Höyük örneğinin Gözlüklü İdoller grubundan olduğunu göstermiştir. Sembolü göz olan idollerin, kuzeyde Anadoludan, güneyde Basra Körfezinden Doğu Akdenize kadar devam eden yayılım alanı belirlenmiştir.