Depremlerin yeraltısuyu seviyelerinde meydana getirdiği değişiklikler üzerine bir araştırma

Özet

Dünyanın bir çok ülkesinde yeraltısuyu seviye değişimlerinin depremle ilişkisi bilimsel ve proje bazında yapılmaktadır. Deprem ve yeraltısuyu potansiyeli yönünden önemli olan Ülkemizde de, depremlerin akiferler üzerindeki etkisinin akademik düzeyde ortaya konması, bu gelişmelerden sonra önem kazanmaktadır. Türkiye çapında yeraltısuyu potansiyelini tespit etmek ve akiferlerde meydana gelebilecek değişiklikleri izleyebilmek için amaca uygun sondaj kuyularında limnigraf aletleriyle yeraltısuyu seviye ölçümleri yapılmaktadır. Zaman zaman limnigraf aletlerinin kaydettiği bazı sondaj kuyularına ait grafiklerde seviye değişimleri sıra dışı anomaliler oluşturmuş ve yapılan incelemelerde bu değişikliklerde bazı depremlerin etkili olduğu belirlenmiştir. 17 Ağustos 1999 Depreminde Eskişehir-Sivrihisar ve Ankara-Beypazarı'nda bulunan bazı sondaj kuyularında da deprem nedeniyle meydana gelen yeraltısuyu değişimleri, bu limnigraf aletleri ile tespit edilmiştir. Esasen 1960'lı yıllardan beri bazı sondaj kuyularında limnigraflarla yapılan ölçümlerde yeryüzünde oluşan depremlerin gözlendiği görülmüştür. Örneğin: Van-Muradiye (1976), İran (1979) depremleri Şanlıurfa-Ceylanpınar ve Harran, Konya-Çumra-Karapınar ile Niğde-Altunhisar ovalarında yer alan bazı sondaj kuyularında belirgin yeraltısuyu seviye değişimleri yaratmışlardır. Seviye değişimleri basınçlı, yarı basınçlı ya da serbest akifer koşulların tamamında gözlenmiştir. Akifer malzemeleri; alüvyon gibi taneli ortamların yanı sıra kireçtaşı gibi sağlam kayaçlardan da oluşmaktadır. Deprem merkezlerinde en büyük değişim 1,48 m olup, salınım şeklinde kaydedilmiştir. Deprem nedeniyle seviye değişimleri; yükselme, düşme ve aynı noktada aşağı-yukarı salınım şeklinde olmaktadır. Ülkemizi yasa boğan 17 Ağustos 1999 Depreminin sonrasında gerek yazılı gerekse görsel basında yeraltısuyu seviye değişimlerinin, depremlerin önceden belir-lenmesi ile ilişkilendirilmesi üzerine yalnız Kuruluşumuzca Türkiye'de düzenli olarak alınan ve genellikle eski olan bu verilerin günümüzde değerlendirilerek, kamuoyu ile paylaşılması amacıyla bu makale hazırlanmıştır.