Türkçede ünsüz ikizleşmesi

Özet

Türkçede ünsüz ikizleşmesi, bir seslemin sonsesindeki ünsüzle, bir sonraki seslemin önsesindeki aynı nitelikli ünsüzün birleşimiyle ortaya çıkmaktadır. Ünsüz ikizleşmesi, aynı biçimbirim içinde görülebildiği gibi farklı biçimbirimlerin eklemlenmesiyle de oluşabilmektedir. Bu çalışmada, Türkçedeki alıntı sözcüklerin içsesinde ortaya çıkan ünsüz ikizleşmesinin sesbilimsel görünümleri ele alınacaktır. Çalışmanın bütüncesi, Türkçede ünlülerarası konumda /bb/, /cc/, /dd/, /çç/, /ff/, /hh/, /kk/, /ll/, /mm/, /nn/, /pp/, /rr/, /ss/, /şş/, /tt/, /vv/, /yy/, /zz/ ünsüz çiftlerini barındıran 116 sözcükten oluşmaktadır. Veriler, Ankara Üniversitesi Beyin Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde toplamıştır. Verilerin sesletim süreleri, formant değerleri (F2 ve F3) ve spektrografik görünümleri için Praat 5.2 Ses Çözümlemesi Programı’ndan yararlanılmıştır. Ulaşılan bulgular sonucunda, Türkçede ünsüz ikizleşmesinin ‘tam ikizleşme’, ‘yarı ikizleşme’ ve ‘tekünsüzleşme’ görünümleri sergilediği belirlenmiştir. Bu belirlemeye dayalı olarak Levin (1985)’in Seslem Ağırlık Sistemi temelinde ve Curtis (2003)’te ünsüz ikizleşmesiyle ilişkilendirilen RNX Modeli’ne dayandırılan yeni bir model önerisi sunulmuştur. Elde edilen bulgular, Türkçede ünsüz ikizleşmesinin biçimbilimsel işleyişten çok, sesbilimsel işleyişten etkilendiğini göstermektedir.