Çevirmen Adaylarının Gözünden İngilizce- Türkçe Bilgisayar Çevirisi ve Bilgisayar Destekli Çeviri: Google Deneyi

Machine Translation and Computer-Aided Translation for English- Turkish from the Viewpoint of Prospective Translators: The Google Experiment

Özet

İngilizce-Türkçe dil ikilisi için bilgisayar çevirisi (BÇ) çalışmalarının tarihi 1960'lı yılların başlarına kadar dayanmaktadır. Söz konusu dil ikilisi için yapılan BÇ çalışmalarının uzun bir aradan sonra 2000'li yıllarda yeniden hız kazandığı görülmektedir. İngilizce-Türkçe BÇ sistemlerini oluşturma sürecinde karşılaşılan temel zorlukların başında biçimbirimsel ve sözdizimsel farklılıklar yatmaktadır. Türkiye'de çevirinin birçok kişi tarafından ehil olmayan geniş kitlelerce yapılabilecek bir iş olarak görülmesi çeviride arz-talep dengesini etkileyebilmekte ve henüz kanıtlanmamış olsa da bu durum BÇ çalışmalarının önünde bir başka engel olabilmektedir. Bilgisayar çevirisinin ve bilgisayar destekli çeviri araçlarının çeviri eğitiminde tanıtılması, kullanılması, avantajlarının ve eksikliklerinin tespit edilmesi hem çevirmen adaylarının meslekî gelişimine katkıda bulunma hem de bu alanda yapılacak çalışmalar için bir zemin sunma potansiyeline sahiptir. Çalışma genç çevirmenlerin genel olarak bilgisayar çevirisi, BÇ'nin çeviri sürecine katkısı ve bilgisayar destekli çeviri hakkındaki görüşlerini incelemektedir. Veriler dört yıl boyunca 106 üçüncü sınıf çeviri öğrencisinden zorunlu olarak aldıkları ders kapsamında toplanmıştır. Veriler, öğrencilerin Google Çeviri sistemi desteğiyle çeviri belleği sistemi kullanarak tamamladıkları çeviriler hakkında yaptıkları yorumlar ve dönem sonunda internet üzerinden doldurdukları ankete verdikleri yanıtlardan ibarettir. Öğrenciler on beş hafta süren çeviri teknolojileri dersi kapsamında dönem projesi olarak farklı metin türlerini önce Google Çevirmen Araç Seti bünyesinde Google Çeviri'yi kullanarak çevirmiş, daha sonra bilgisayarın sunduğu bu taslak çeviriyi çeviri bellek sisteminde terim yönetim sistemi desteğiyle düzelterek çevirilerini tamamlamışlardır. Son olarak öğrenciler, hem Google'ın sunduğu BÇ çıktıları hem de arkadaşlarının çevirdiği aynı metnin diğer bölümleri hakkında yorumlarda bulunmuş ve dönüt vermişlerdir. 2010-2013 döneminde, sesle veri girme, metin okuma, çeviri önerisi girme gibi teknik bakımdan yenilikler yaşanmasına ve kullandığı paralel metin veritabanı sürekli gelişmesine rağmen Google'ın ücretsiz olarak sunmuş olduğu İngilizce-Türkçe bilgisayar çevirisinin genel olarak kalitesinin öğrenciler açısından herhangi bir iyileşme göstermediği açıktır. Veri analizlerinin sonuçlarına göre BÇ çıktıları çoğunlukla doğruluk bakımından kabul edilemez olarak görülmektedir ancak taslak çeviri sunma yönünden belirli bir potansiyele sahip olduğu birçok öğrenci tarafından teslim edilmektedir. Google Çevirmen Araç Seti'nin sunduğu çeviri bellek sistemi ve bu sistemin içerisine dâhil edilebilen terim yönetim sistemi çevirmen adayları tarafından oldukça olumlu karşılanmaktadır. Öğrencilerin bilgisayar çevirisine karşı olumsuz bakışının genel olarak Google Çeviri sisteminin düşük kalitede çeviri sunmasından kaynaklandığı, öğrencilerin çeviri sürecinde bilgisayar desteği kullanılmasına karşı genel bir olumsuz tavır göstermediği sonucuna varılmaktadır.

Abstract

Machine translation (MT) studies for English-Turkish language pair date back to early 1960's. These studies seem to be interrupted for a long period of time but got momentum in early 2000's. The main barriers in front of MT studies for English-Turkish are morphological and syntactic differences between these two languages. Although not proven empirically yet, in Turkey, translation is perceived by many people as a profession which can also be performed by non-professionals, which can affect the supplydemand balance in the market. This situation may constitute another barrier in that sense.The introduction and the use of machine translation and computer-aided translation tools in the translation curriculum and identification of their advantages and shortcomings has a potential to contribute to the professional development of prospective translators as well as to provide a foundation for studies to be conducted in the field of MT. The current study investigates the opinions of novice translators about machine translation in general, its contribution to the translation process, and about computer-aided translation tools. Data were collected from 106 third-year translation students within the framework of a compulsory course on translation technologies. Data include students' comments about translation tasks that they completed using Google Translate system on Google Translator Toolkit - an online translation memory system - and their answers to the survey questions which were administered at the end of the semester. The participants, as part of their term project for the 15-week long course on translation technologies, translated the source texts using Google Translate within Google Translator Toolkit and post-edited the machine translation output in this translation memory system with the help of a terminology management tool. Finally, they inserted comments for translations conducted by their peers and gave feedback about the quality of machine translation.It is clear that the general quality of English-Turkish machine translation provided by Google has not improved much between 2010 and 2013 according to the participants' comments, notwithstanding technical developments such as speech-to-text, text-to-speech, improving machine translation by inserting suggestions, and ever-increasing size of parallel text database that Google Translate is utilizing. The analysis of data suggests that Google MT output is usually considered unacceptable. However, most students acknowledge the potential of MT for producing a draft translation. Prospective translators are quite enthusiastic about the benefits of computer-aided tools such as translation memory system and terminology management systems as provided within Google Translator Toolkit. This suggests that translation students' general negative attitude towards machine translation results from the low quality of the output that Google Translate produces, and that students do not show the same attitude towards using computers as an aid in the translation process.