Çeviri Metni Eleştir(eme)mek: Çeviribilim Penceresinden Türkiye 2012 İlerleme Raporu Çevirisinin Değerlendirilmesi

Being/Not Being Able to Criticize Translation: From the Perspective of Translation Studies, Translation of Turkey 2012 Progress Report

Özet

Çeviri tarihi sürecinde çeviri eleştirisi kavramı genel olarak kutsal ve yazınsal metinleri kapsamaktadır. Bu doğrultuda şekillenen çeviri eleştirisi geleneğinde eleştirinin "kaynak ve erek metinlerin genelde eşdeğerlik ölçütleri kapsamında karşılaştırılması ve erek metnin kaynak metne uygunluğunun belirlenmesi" şeklinde ele alındığı görülmektedir. Yetmişli yıllardan sonra çeviribilimde yaşanan paradigma değişimiyle birlikte çeviri süreçleri işlevsel çeviri kuramları kapsamında incelenmeye başlanmıştır. Bu bağlamda, çeviri eleştirisindeki ölçütler de değişmiş ve çeviri eleştirisi uygulamalarında, çeviri bütünsel ve oluştuğu bağlam içinde değerlendirilmeye başlanmıştır. Paradigma değişimine koşut olarak çeviribilim özgül bir bilim dalı olarak kabul edilmeye başlanmış, bunun sonucunda da çeviribilim doğası gereği farklı disiplinlerin oluşturduğu metinleri de inceleme alanına almış ve farklı disiplinlerle çalışmalar da araştırma konusu olmuştur. Belirtilen döneme değin çeviri eleştirisi çalışmaları ağırlıklı olarak kutsal metinleri ve yazınsal metinleri içerirken yetmişli yıllardan sonra uzmanlık metinleri de araştırma konusu haline gelmiştir. Hukuk metni en sık çevirisi yapılan uzmanlık metinlerinden biridir. Bu çalışmanın amacı, hukuk alanında bir uzmanlık metni olarak değerlendirilebilecek olan, Avrupa Birliği Komisyonu tarafından hazırlanan Türkiye 2012 İlerleme Raporu'nun İngilizceden Türkçeye çevirisine yönelik yazılı basında ve çevrimiçi ortamlarda yer alan eleştirileri çeviribilim bağlamında değerlendirmektedir. Bu bağlamda, Rapora içkin eleştiriler ve tepkiler incelenmiş ve erek odaklı çeviri yaklaşımlarının getirdiği ölçütler ile değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, çeviri eleştirisini iki metnin karşılaştırılması ile sınırlı tutmayan ve çeviriyi kuşatan durumsal, toplumsal, siyasal, ekonomik, kültürel vb. etkenleri göz önünde bulunduran yaklaşımla bir inceleme yapılacaktır. Çeviri sürecinin saydamlaştırılması için, çalışmanın giriş bölümünde Avrupa Birliği'nin aday ülkeler için yıllık olarak hazırladığı İlerleme Raporları hakkında bilgi verilecektir. İlerleyen bölümlerde, 2012 Türkiye Raporunun çevirisine ile ilgili basında yer alan eleştirilere konu olan bölümler sunulacaktır. Konuyla ilgili kuramsal çerçeveyi oluşturan erek odaklı çeviri yaklaşımları doğrultusunda, konu kapsamındaki bulgulara yer verilerek, elde edilen bulgular, çevirinin oluşturulduğu, yayımlandığı, kullanıldığı ortam ve ideoloji gibi çeviri edimini yönlendiren etkenler ekseninde ele alınacaktır. Yapılan çalışma sonucunda, çeviri eleştirisinin işlevsel olması için çeviribilimin öngördüğü, nesnel ölçütlerin temel alınması gerekliliği ve çeviriyi-çevirmeni kuşatan normların çeviri eleştirisi sürecindeki önemi vurgulanacak ve tartışılacaktır.

Abstract

In the course of translation history, the concept of translation criticism covered holy and literary texts in general. Accordingly, criticism was handled as the comparison of the source and target texts and determining the conformity of the target text to the source. After the nineteen seventies, following the paradigm shift in translation studies, translation processes began to be studied within the scope of functional translation theories. The new perspective in translation studies influenced the rooted criteria of the translation criticism as well, which resulted in a holistic approach dealing with translation in the context in which it was shaped. Along with the paradigm shift, translation studies, which began to be regarded as an independent discipline, has extended its field by including different texts belonging to different disciplines in its studies. As a result of this, interdisciplinary studies have become research subject. With regard to these changes, studies on translation criticism, which mostly used to cover holy and literary texts, began to deal with specialized texts produced in different fields. Among specialized texts, law texts are one of the most frequently translated ones. This paper aims to analyze the critical comments on the translation of Turkey 2012 Progress Report, which is a specialized text in the field of Law, from the perspective of translation studies. In this context, critical comments on the Report will be evaluated with the criteria emerged from target-oriented translation approaches, which regard translation criticism beyond the comparison of the two texts, rather takes translation activity in its situational, social, political, economic and cultural context. In order to clarify the process of translation, basic information about progress reports prepared by the European Union Commission and the parts of Turkey 2012 Progress Report, which have strictly been criticized will be presented. The findings derived from study will be evaluated in the context of target-oriented translation approaches. In the conclusion, the significance of taking objective criteria, and the norms, which surround both the translator and translation activity into account will be emphasized and discussed in terms of translation criticism.