Yaşar Kemal, Elif Şafak ve Orhan Pamuk Örneklerinde Kültürel Temsil Aracı Olarak Edebiyat Çevirisi ve Süreç Normları

Literary Translation as a Means of Cultural Representation in the Cases of Yaşar Kemal, Orhan Pamuk and Elif Şafak and Translational Norms

Özet

Günümüz çeviribilim yaklaşımları çeviriyi sosyal, kültürel ve siyasal etkenlerin kuşattığı bir eylem olarak tanımlamaktadır. Dolayısıyla, çeviri ediminin kültür bağımlı iletişimsel bir aktarım süreci olduğu söylenebilir. Bu sürecin sonucunda, bir kültüre ait ürünler başka bir kültür ortamında konumlanır. Ürünün alımlanması erek okuyucunun beklentisi doğrultusunda şekillenirken, kaynak kültüre ait öğeler de bir şekilde erek kutba ulaşır. Diğer bir deyişle, çeviri kültürel bir temsil aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir topluma özgü kültürel değerleri içinde barındıran edebiyat alanındaki eserler, çeviri yoluyla farklı bir dilde yeniden var olur ve üretildiği kültürü orada temsil eder. Her eserin çeviri süreci kendine özgüdür ve söz konusu süreçte farklı aktörler farklı yönlendirici roller üstlenebilir. Bu süreç edebiyat çevirisi için düşünüldüğünde, yönlendiren kimi zaman yazarın kendisi kimi zaman da eserin çevirmeni olabilmektedir. Öte yandan, gerek kaynak metnin ait olduğu gerekse erek metin olarak içinde yer alacağı sosyal ve kültürel ortam da süreci yönlendiren unsurlar arasındadır. Bu çalışmanın amacı, Türk kültürünün edebiyat çevirisi yoluyla farklı bir kültürde temsil eden, yurtdışında çeviri eserleri en çok tanınan Türk yazarları olmaları açısından Yaşar Kemal, Elif Şafak ve Orhan Pamuk'un eserlerinin üretim ve çeviri süreçlerini, çeviriyi kültürel kimlik, alımlama, sosyal güç unsurları ve ideoloji gibi metin dışı unsurlar çerçevesinde ele alan yaklaşımlar doğrultusunda değerlendirmektir. Çalışmanın ilk bölümünde, edebiyat çevirisinin bir kültürü temsil etme rolü irdelenecek ve çalışma kapsamında belirlenen yazarların kaynak kültür edebiyat dizgesindeki konumları ele alınacaktır. Daha sonra, sözü edilen yazarların ve eserlerinin farklı kültürlerde tanınırlığının altında yatan olası nedenler çeviri süreçleri bağlamında ele alınarak bu süreçleri kuşatan farklı aktörler ve normlar incelenecektir. Sonuç olarak, çevirinin bir kültürü temsil etme rolü sosyal ve kültürel bağlamda irdelenecektir

Abstract

Contemporary approaches in translation studies describe translation as an action covered by social, cultural and political factors. Therefore, translation is a culture-bound communicative transfer process. As a result of this process, a product of a culture is positioned in another cultural system. Reception of a product is determined by the expectations of the target reader, whereas the source culture factors are transferred to the target pole. In other words, translation appears as means of cultural representation. Literary works involving cultural values of a society re-exist in another language through translation and represent its culture of origin. Every translation process is unique and each process may require different actors in different governing positions. When it is considered for literary translation, the governing actor may be the author herself/himself or the translator. On the other hand, social and cultural settings of both the source text and the target text are also governing factors of a translation process. The aim of this paper is to analyze the production and the translation processes of the works of internationally known Turkish writers Yaşar Kemal, Orhan Pamuk and Elif Şafak in the framework of descriptive and socio-cultural approaches. In this context, their works are described as examples of cultural representation through literary translation. The first part of this paper deals with the role of literary translation as a means of cultural representation and the positions of the above-mentioned writers in the literary system of the source culture. Then, the motives of their national and international recognition are discussed in terms of translation processes and the actors and norms involved in these processes. The conclusion part sets forth the role of translation as a means of cultural representation as part of translation studies.