Is It Possible to Evaluate a Translation without Knowledge of the Original Version? Three Translations of Orhan Pamuk's Memories of a City

Bir Çeviriyi Özgün Metin Bilgisi Olmaksızın Değerlendirmek Mümkün Müdür? Orhan Pamuk'un İstanbul: Hatıralar ve Şehir Eserinin Üç Çevirisi

Özet

Çevirinin anlamlı, diğer bir deyişle, başarılı bir bilişsel işlem olabilmesi için 'doğruluk' ilkesine uyması gerekmektedir. Bu bağlamda, doğruluk, "iletişimsel amaç ile çeviri eyleminin sonucunun birbirine uyumu"nu (Larose, 1989, XVI) ifade etmektedir. İyi bir çeviriyi özgün metnin yazıldığı dile hakim olmaksızın değerlendirmek mümkün müdür? Çeviribilimde bağıntı kavramı Sperber ve Wilson'un (1989) çıkarımsal iletişim modeline dayanmaktadır. Bu modele göre, bağıntı ilkesine uyan bir çeviri bağlamsal etkiyi en üst düzeye çıkarırken bilgiyi işlemlemede bilişsel çabayı en aza indirger (1989, p. 191). Diğer bir deyişle, bu bir çeşit yerlileştirme şeklidir. Bu makalede bağıntı kavramı Orhan Pamuk'un İstanbul: Hatıralar ve Şehir eserinin Fransızca, Almanca ve İngilizce çevirilerinin incelenmesi yoluyla örneklendirilecek ve bu yapılırken istatistiksel metin analizi yöntemi (Lebart & Salem, 1994) kullanılacaktır. İnceleme materyeli olarak kitapta Orhan Pamuk ve büyük kardeşi Şevket'in ilişkisinin anlatıldığı 32. bölüm seçilmiştir. İlgili bölümde 1950'ler ve 1960 başları Türkiye'sinde orta sınıf burjuva bir ailenin kültürel ve entellektüel yaşamına göndermeler bulunmaktadır.

Abstract

To be meaningful, or in other words to be a successful cognitive operation, a translation must be accurate. Accuracy in this context is a "matching between communicative intent and result of the activity of translating" (Larose, 1989, p. XVI). Is it possible to evaluate if we are dealing with a good translation without mastering the language of the original text? The concept of relevance in translation studies is part of an inferential model of communication developed by Sperber and Wilson (1989). According to this model a relevant translation will maximize the contextual effect and minimize the cognitive effort required to process information (1989, p. 191), in other words, it is a form of domestication. This article is an illustration of the concept of relevance through an analysis of translations into French, German and English of a chapter of Orhan Pamuk's Istanbul, Memories of a City, using a method called statistical text analysis or textometry (Lebart & Salem, 1994). Our object of analysis is chapter 32 of the novel in which the relationship between Orhan Pamuk and his older brother Şevket is described. Reference is made to various aspects of the cultural and intellectual life of a bourgeois middle class family in the Turkey of the fifties and early sixties