Analyse comparée de la Disparition de Georges Perec et ses traductions en anglais et en turc d'un point de vue isotopique

Georges Perec'in la Disparition (Kayboluş) Adlı Eseri ile İngilizce ve Türkçe Çevirilerinin İzotopi Kavramı Çerçevesinde İncelemesi

Özet

Çevirmenin yaratıcılığının sınırı çeviribilim çalışmalarının merkezinde bulunmaktadır. Kabul edilebilir eşdeğerlikler bulabilmek için özgün esere ne oranda "müdahale" edebilir ve ne ölçüde "değişiklikler" yapılabilir? Böyle temel bir sorudan hareketle, bu çalışmada, Georges Perec'in la Disparition (Kayboluş) adlı eseri ile İngilizce ve Türkçe çevirileri izotopi (yerdeşlik) kavramı çerçevesinde incelenecektir. Bu eserde, okuyucuyu yönlendiren, hem içerik hem de anlatım boyutunda kendini gösteren ve eserin merkezinde yer alan bir izotopi karşımıza çıkmakta; eser, izotopik öğeler açısından son derece zengin olup biçemsel ve anlamsal oyunlar ile öykünme ve gönderme gibi söz sanatlarını da içerdiğinden çeviri süreci açısından büyük zorluklar teşkil etmektedir. Bu zorluklar nedeniyle, özellikle eserin yazıldığı ve okunduğu bağlamlar göz ardı edildiğinde ve/veya eserin eleştirisinde belirli kıstaslar kullanılmadığında, eserin çevirilerine yapılan eleştiriler çoğu zaman hararetli tartışmalara yol açabilecek niteliktedir. Bu betimleyici çalışmada, öznel eleştirilerden kaçınmak amacıyla adı geçen özgün roman ile İngilizce ve Türkçe çevirilerin incelemesi izotopi kavramı çerçevesinde yapılacaktır. Bu kuramsal çerçeve ışığında, incelemenin ilk aşamasında izotopik öğeler sınıflandırılacak; ikinci aşamada ise, seçilen öğelerin İngilizceye Gilbert Adair tarafından, Türkçeye ise Cemal Yardımcı tarafından nasıl çevrildikleri irdelenecektir. Özet olarak, çevirmenlerin kayboluş izotopisi ile nasıl başa çıktıkları ve söz konusu izotopinin farklı boyutlarını hedef kitlelere ne ölçüde yansıtabildikleri ve aktarım sürecinde hangi yöntemleri kullandıkları üzerinde durulacaktır.

Abstract

La limite de la créativité des traducteurs/traductrices constitue un sujet central dans les études traductologiques. Jusqu'où peut-on « intervenir » dans le texte et dans quelle mesure peut-on « changer » l'oeuvre originale afin de trouver des équivalents acceptables ? Cette étude s'appuie sur cette question comme point de départ et vise à analyser l'isotopie de disparition dans la Disparition de Georges Perec et ses traductions en anglais et en turc. Cet ouvrage contient une isotopie centrale qui guide le destinataire tout au long de la lecture et qui se manifeste aussi bien au niveau du contenu qu'au niveau de l'expression. La richesse du texte en ce qui concerne les aspects sémantiques et stylistiques constitue un grand obstacle pour le processus de traduction. Pour cette raison, les critiques envers les traductions peuvent souvent être intenses, voire excessives, si l'on n'adopte pas une grille d'analyse rigoureuse et si l'on ne tient pas compte des conditions de traduction. Dans cette étude descriptive, nous avons choisi de nous focaliser sur la traduction de l'isotopie de disparition dans les versions anglaise et turque du roman en question, en comparaison avec la version originale en français. La première étape consiste à classer les aspects isotopiques de la disparition dans l'oeuvre originale. Quant à la deuxième étape de l'analyse, les exemples choisis seront analysés d'une manière comparée dans la traduction de Gilbert Adair, traducteur de la version anglaise, et celle de Cemal Yardımcı, traducteur de la version turque. En résumé, nous examinerons comment les traducteurs ont traité l'isotopie de disparition dans leur traduction et quelles stratégies de traduction ils ont employées pour transférer les différentes dimensions de l'isotopie en question.