Skopos Kuramı Bağlamında Öğrenci Odaklı Bütünce Temelli Bir Uygulama

Özet

Skopos Kuramı, çeviri kararlarını tamamen metin düzeyinde sınayan dilbilimsel yaklaşımlardan bir ayrılışı temsil etmesi nedeniyle çeviri alanında bir dönüm noktası olarak kabul edilebilir. Hans Vermeer'in ilk olarak 1970'li yıllarda geliştirdiği bu erek kültür odaklı kuramın temel varsayımı, çevirinin bir eylem olarak kabul edilmesinden ötürü belirli bir amaca, yani skoposa hizmet ettiğidir. Bu kuram, çevirmenin, erek kültür, erek metin okuru, erek metnin erek kültür içindeki yeni bağlamı, çeviri edimindeki taraflar, söz konusu taraflar arasındaki ilişkiler gibi birçok dinamiği göz önünde bulundurarak çeviri sürecinde bir karar alma mekanizması geliştirmesi gerektiğini öngörmektedir. Çeviri tarihinde yer alan kendisinden önceki yaklaşımlara kıyasla, çevirmenin hareket alanında esneklik sağlayan Skopos Kuramı, çevirmenin karar alma sürecine ışık tutacak somut yöntem ve prensipler sunmadığı ve dolayısıyla, çeviri edimi her seferinde farklı değişkenlerle karşımıza çıktığı için eleştiri almıştır. Kaynak metinden tamamen farklı bir erek metnin oluşturulması, Skopos Kuramı çerçevesinde çeviri stratejilerinin tanımlanmasındaki belirsizlikten ve skopos temelli yaklaşım kapsamında mümkün olan esneklikten kaynaklanabilmektedir. Özellikle çeviri eğitiminde sınırları ve kuralları tam belirlenmemiş olan Skopos Kuramı, erek metne yansıtılacak kaynak metin öğelerinin seçimi ve sunumuna ilişkin karar verme ve gerekçelendirme konusunda çeviri öğrencileri için ciddi bir belirsizlik alanını temsil etmektedir. Öğrenci odaklı bütünce temelli bu çalışma, skoposla ilgili eğitsel uygulamalarda kaynak metnin ve erek metnin konumunu, çevirmenin ve diğer tarafların tutumunu ve duruşunu belirlemede gerçek yaşamla örtüşen senaryolar eşliğinde çalışılması gerektiği önerisini getirmektedir. Çalışmada, İzmir Ekonomi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü'ne devam eden ve bir yarıyıl boyunca Çeviri Kuramı dersine katılan 87 üçüncü sınıf öğrencisinin Edwin Morgan'ın "The Subway Piranhas" şiirine yönelik final sınavı sorusuna verdikleri yanıtların niceliksel ve niteliksel çözümlemesi yapılmaktadır. Araştırma bulgularımız, öğrencilerin tarafları, sorunları ve ihtiyaçları belirlemesine karşın, çeviri sürecinde hareket alanlarının sınırlarını belirlemede ve karar alma mekanizmasını nedenselleştirmede sorun yaşadıklarını ortaya koymaktadır.

Abstract

Skopos Theory can be regarded as a turning point in the field of translation as it represents a break with linguistic approaches which assess translation decisions at a purely textual level. The basic assumption of this targetculture-oriented theory, which was first developed by Hans Vermeer in the early 1970s, is that since translation is considered as an act, it also serves a special purpose and thus every translation has a skopos, i.e. a purpose. The theory proposes that translator should develop a decision-making mechanism in the translation process by taking a number of dynamics into account, including target culture, target text reader, the new context of the target text within target culture, parties in the act of translating, the relations among these parties. Skopos Theory, which enables flexibility in terms of translator's movements compared to previous approaches in translation history, has drawn criticism in that it offers no concrete methods or principles to guide the translator's decision-making process, therefore the act of translation is subject to different variables each time. A target text completely different from the source text may result from uncertainty in determining the translation strategies within Skopos Theory and the flexibility allowed under the skopos-based approach. Skopos Theory, whose boundaries and rules have not been fully determined, especially in translation training, represents an area of considerable uncertainty for translation students when deciding on and justifying the selection and presentation of source text elements in the target text. This learner corpus-based study proposes that real-life scenarios should be used in determining the status of source text and target text, and the attitude and standing of the translator and other parties during skopos-related educational practices. This is achieved through a quantitative and qualitative analysis of 87 final exam papers on the subject of Edwin Morgan's "The Subway Piranhas", written by juniors from the Department of Translation and Interpretation, the Faculty of Arts and Sciences, Izmir University of Economics at the end of a one semester Translation Theory course. Findings reveal that although the students are able to determine the parties, problems and necessities, they have problems in setting the boundaries of flexible transfer and justifying the decision-making mechanism during the translation process.