The Effects of Cultural Affinity/Distance on the Translation of Postcolonial Literature: Salman Rushdie's Shame

Kültürel Yakınlık ve Uzaklığın Sömürgecilik Sonrası Edebi Eserlerin Çevirisi Üzerindeki Etkisi: Salman Rushdie'nin Shame adlı Romanı

Özet

Bu makalenin amacı, kültürel yakınlık ve uzaklığın özellikle sömürgecilik sonrası metinlerde kullanılacak çeviri stratejilerinin seçilmesinde oynadığı rolü araştırmaktır. Bu amaçla Salman Rushdie'nin Utanç adlı romanı, sömürgecilik sonrası edebiyata ait özellikler açısından ve kültüre özgü sözcüklerin çevirisi bağlamında incelenmiştir. Salman Rushdie'nin basılan üçüncü kitabı olan Utanç postmodernizm ve büyülü gerçekçiliğin yanısıra yeni sözcükler türetme, kültüre özgü kelimeler, kasıtlı dilbilgisi yanlışları ve bileşik sözcükler gibi yenilikçi bir tarzı sentezleyen kendine özgü sömürgecilik sonrası nitelikleriyle karmaşık çeviri problemleri ortaya koymaktadır. Kültürel yakınlık ve uzaklık kavramları bu çalışmaya Utanç adlı roman vasıtasıyla dahil edilmiş ve örneklendirilmiştir. Türk kültürünün Pakistan/Hint kültürüne İslami geleneklerin etkisinin güçlü biçimde hissedildiği alanlarda yakın olduğu farz edilirken Fransız kültürünün bahsi geçen kültürlere uzak olduğu varsayılmıştır. Kültürel yakınlık ve uzaklığın etkilerini göstermek amacıyla iki çevirmenin Arapça/Farsça kültürel öğelerin çevirisi için kullandıkları stratejiler değerlendirilmiş ve Türk ve Fransız çevirmenlerin sömürgecilik sonrası metinlere yaklaşımları gözler önüne serilmiştir. Sömürgecilik sonrası edebiyat, güç ilişkileri ve ideoloji ile iç içe olduğundan Lawrence Venuti'nin "yabancılaştırma" ve "yerlileştirme" yaklaşımları makalenin amacına uygun oldukları için bu çalışmanın bel kemiğini oluşturmaktadır. Bu çalışmada kültürel öğeler bağlamında çevirmen kararlarını ortaya koymak ve bu kararları açıklamak amacıyla Javier Franco Aixela'nin kültürel öğelerin sınıflandırılmasına ilişkin çalışması Venuti'nin yaklaşımına ek olarak kullanılmıştır.

Abstract

This paper aims at exploring the role that cultural affinity and cultural distance play in the selection of translation strategies, particularly in a postcolonial text. Salman Rushdie's Shame is analysed for this purpose, placing special emphasis on its postcolonial nature and on the translation of culture-specific items used by the author. Shame, the third published novel of Salman Rushdie, presents complicated translation problems due to its unique postcolonial features which combines postmodern and magic realist aspects with the innovative style of the author such as neologisms, culturespecific items, deliberate grammar mistakes and compound words. The concepts of cultural affinity and cultural distance are included and exemplified in this study via Turkish and French translations of the novel Shame. It is assumed that Turkish culture is similar to Pakistani/Indian culture in fields which are strongly connected to Islamic traditions and that French culture remains distant to the mentioned cultures. In order to demonstrate the effects of cultural affinity and distance, the strategies used by both translators for the translation of Perso-Arabic culture-specific items are evaluated and the stance of Turkish and French translators to postcolonial literature is revealed. As postcolonialism implies power relations and ideology, Lawrence Venuti's foreignizing and domesticating approaches form the backbone of this study since they suit well the objectives of this paper. In addition to Venuti's approach, this study also incorporates Javier Franco Aixela's categorization of culture-specific items with the aim to categorize and explain the translator's decisions on cultural terms.