The Mosques and Masjids in The Dervish Lodges and Convents That Belonging to Groups Named Alevi

ALEVÎ NİTELEMELİ OCAK / GRUPLARA AİT TEKKE, ZÂVİYE VE DERGÂHLARDAKİ CAMİ VE MESCİDLER

Abstract

This article deals with mosque and masjid in the dervish lodges and convents that belonging to groups named Alevi. The each groups who are described as Alavî today, has been named with its own “ocak” in the past, for example Bektaşi, Tahtacı and Keçeci Babali etc. Each of these “ocak” and groups takes all its views/thoughts and practies about religious and social life from sufism and dervish order. As in other Sufi orders and traditions, “ocak”s named Alevi used to perform their practices including “tawhid” or cem ceremonies/etiquettes based upon twelve acts of in dervish lodges and convents; in places where there was no convents, they performed such services in the houses of dedes or talibs which were large enough for the services. When historical process and experience are examined, it can be seen that mosques or masjids were built next to dervish lodges and convents for the performance of prayers. Same situation is also observed in the case of Alevî lodges and convents, for example Hacı Bektâş Velî, Seyyid Battal Gazi, Şücâaddin Velî, Abdal Musa, Keçeci Baba. It would be appropriate to take this reality into account in the works and evaluations to be carried out on this subject.

Özet

Bu çalışmada günümüzde daha çok Alevî nitelemesi kullanılan gruplara ait tekke, zâviye ve dergâhlarda bulunan cami ve mescid varlığı ele alınmaktadır. Bu gruplar geçmişte her biri Bektâşî, Erdebil Sûfiyân Süreği Mensubu (Kızılbaş), Tahtacı, Dede Garkınlı, Hubyarlı, Keçeci Babalı gibi mensup olduğu ocak ismiyle adlandırılmıştır. Bu ocakların her biri, bütün telakkîlerini tasavvuf ve tarikat hayatı kalıplarında anlamlandırmıştır. Alevî nitelemeli ocak ve gruplar geçmişte içlerinde “tevhid” kısmının da bulunduğu âdâb ve erkânı, diğer tasavvufî ekollerde ya da tarikatlarda olduğu gibi, tekke, zâviye ve dergâhlarda; tekke, zâviye ya da dergâhın bulunmadığı yerleşim yerlerinde ise gerekli büyüklükte evi olan bir dede ya da talibin evinde toplanıp yürütmüşlerdir. Tarihi sürece ve pratik uygulamaya bakıldığında, tasavvuf ekolleri ve tarikatlara ait tekke, zâviye ve dergâhların yanında namaz kılmak için bir cami ve mescit bulunduğu bilinmektedir. Bu pratik durumun Hacı Bektâş Velî, Seyyid Battal Gazi, Şücâaddin Velî, Abdal Musa, Keçeci Baba gibi Alevî nitelemeli ocak ve grupların geleneksel âdâb ve erkân merkezleri tekke, zâviye ve dergâhlarda da söz konusu olduğu görülmektedir. Bu konuda yapılacak çalışma ve değerlendirmelerin bu gerçekliği dikkate alması yerinde olacaktır.