A COMPARATIVE STUDY ON THE GERUND SUFFIX -dI ėr-se / -dIsA FROM EASTERN TURKISH TO WESTERN TURKISH

DOĞU TÜRKÇESİNDEN BATI TÜRKÇESİNE -dI ėr-se/-dIsA ZARF-FİİL EKİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR ÇALIŞMA

Abstract

There is a conflict among the researchers on the present meaning and functions of the suffix -sA which has survived from ancient Turkish to the present day. Some researchers consider this suffix to be a conditional mode when it does not express wish, while others consider it as a gerund in terms of structure. In order to reach more informative information on the subject, firstly, it has been tried to determine how the suffix -sA has been used since the past periods of Turkish. While investigating this issue, it was understood that the use of the suffix -sA should be considered not only in simple but also in the compound conjugations. In particular, it was found that the conjugation of certain past tense (-dI er-se) was used extensively in Eastern Turkish, but this conjugation did not function as a mode but as a gerund. Therefore, in this study, this structure with the suffix -sA is attached, and the data collected from the texts selected from Eastern and Western Turkish in the same period were compared and the meaning and function of the structure was tried to be determined. These data were obtained from texts translated from Eastern Turkish to Western Turkish or from Persian into two languages in the 15th and 16th centuries.

Özet

Eski Türkçeden günümüze varlığını sürdüren -sA ekinin bugünkü anlam ve işlevleri üzerinde araştırmacılar arasında fikir ayrılıkları bulunmaktadır. Kimi araştırmacılar, bu eki dilek ifade etmediği durumlarda şart kipi olarak değerlendirmekte, kimileri ise yapı bakımından zarf-fiil yapan bir ek olarak kabul etmektedir. Konuyla ilgili daha aydınlatıcı bilgilere ulaşabilmek için öncelikle -sA ekinin Türkçenin geçmiş dönemlerinden itibaren nasıl kullanıldığı saptanmaya çalışılmıştır. Bu konu araştırılırken -sA ekinin sadece basit değil, birleşik çekimlerdeki kullanımlarının da göz önüne alınması gerektiği anlaşılmıştır. Özellikle belirli geçmiş zamanın şartı (-dI er-se) çekiminin Doğu Türkçesinde yoğun bir biçimde kullanıldığı ancak bu çekiminin kip değil, zarf-fiil işlevi gördüğü tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada -sA ekli söz konusu yapı temel alınmış, aynı dönem Doğu ve Batı Türkçesinden seçilen metinlerden derlenen veriler karşılaştırılarak -dI er-se yapısının anlam ve işlevi saptanmaya çalışılmıştır. Bu veriler, 15 ve 16. yüzyıllarda Doğu Türkçesinden Batı Türkçesine ya da Farsçadan iki dile de çevrilmiş metinlerden elde edilmiştir.