İslam Borçlar Hukukunda Ta‘yin Muhayyerliği

Özet

İslam hukukunda tarafların karşılıklı irade beyanında bulunmaları ile kurulan akidler, tam anlamıyla hukuki sonuç meydana getirmesi ve mülkiyetin kesin bir şekilde intikali için birtakım şartlara ihtiyaç duyar. Ayrıca bu şartlarla birlikte tarafların yanılmasının önüne geçilmesi için akidlerde bir takım seçimlik haklar vardır. Bu haklar “aldanmama, rızaya dayanma ve meçhuliyet taşımama” gibi ilkelere dayanır. Bu ilkelerden hareketle akidlerde seçme, cayma ve onama iradesinin yer aldığı her husus muhayyerlik konusu içerisinde değerlendirilir. Tarafların ön anlaşma ile belirledikleri muhayyerliklerden olan ta‘yin muhayyerliği kuruluş ve tamamlanma sürecinde akdin şartlarını negatif yönde etkilememekte, mün’akid, sahih ve lazım bir şekilde kurulmuş akidde müşteriye veya satıcıya belirli ürünlerden birisini satış sonrası seçme imkanı vermektedir. Bu seçimlik hak, akdin nefaz kazanmasında etkilidir diyebiliriz. Muhayyerliklerin akidlerde var oluş esprisi olan “aldanmayı önleme” ilkesi, ta‘yin muhayyerliğinde de yer almakta olup, aldanmaktan korkan tarafa en azından tespit edilmiş olan mallardan dilediğini seçme imkanı vermektedir. Modern kanunlarda yer almayan bu tür bir seçimlik hakkın İslam satış hukukunda yer alması akit sistematiği açısından değerli bir husustur.

Abstract

The acts established by the mutual declaration of the will of the parties in Islamic law need some preconditions for bringing the legal result to the full and definite transfer of ownership. In addition, there are a number of electoral rights in order to prevent misunderstandings with these conditions. These rights are based on principles such as "do not deceive, depend on the rationale and carry no oblivion". On the basis of these principles, every matter which includes the election, withdrawal and ratification order in contracts is considered as the right of option. The choice of the parties, which is determined by the preliminary agreement, does not affect the terms of the contract in the process of establishment and completion of the election, and it allows the customer or the seller to select one of the specific products after the sale. This optional right can be said to have an effect on the contractual functioning. The principle of "prevention of deception", which is the escrow of choice rights in the contracts of choice, is also included in the right of choose, and it gives the possibility of choosing what the least frightened side desires. The inclusion of such an electoral right that is not included in modern laws is a valuable issue in terms of the contract system.

Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Akid, Muhayyerlik, Tayin Muhayyerliği, Aldanma