Factors Behind Retranslations: What Can We Learn From The Scholarly Discourse On Film Remakes?

Yeniden Ceviriyi Tetikleyen Etkenler: Yeniden Çevrimler Üzerine Bilimsel Söylemden Neler Öğrenebiliriz?

Özet

In the first years of the twenty-first century, Translation Studies scholars began exploring the phenomenon of retranslation and carried out research that tested the validity of the retranslation hypothesis. Originally proposed by Antoine Berman and Paul Bensimon in 1990, this hypothesis claims that retranslations are (a) generally motivated by the goal of compensating for overly domesticating first translations through returning ever closer to the source text and (b) sometimes driven by the perceived need to supplant supposedly aged existing translations. Research on numerous countries and various periods has cast doubt on the retranslation hypothesis and uncovered a range of factors that may stimulate the retranslation of verbal texts. Around the same time as what one might term the “retranslation turn”, Film Studies researchers started displaying interest in the remake, that is, a new version of a film, the two of which may share a common literary source. Whereas many film critics and some researchers disparage film remaking as an exploitative and culturally imperialist practice of the Hollywood studios, others view it as a multifaceted, international phenomenon that deserves serious attention. As is the case with retranslation, researchers of the remake have exposed the variety and interplay of reasons that may lead directors and film studios to rework old films. Proceeding from the premise that the remaking of films and the retranslation of written texts are comparable phenomena, despite the differences between their media and the conditions under which these cultural artefacts are produced and received, this article aims to contribute to the ongoing discussion on the reasons for retranslation by sharing insights from the scholarly discourse on film remaking. It reports the findings of a systematic review of the secondary literature on film remaking, aimed at identifying the claims proposed regarding the reasons for remaking. According to this review, the main factors behind remakes are commercial considerations, personal concerns, political and legal conditions, the historical-cultural moment and technological innovations. While the article acknowledges that some reasons may be more pertinent to remaking than they are to retranslation (and vice-versa), it demonstrates that a reading of the secondary literature on remaking can open up new ways of looking at retranslation and retranslations.

Abstract

Yirmi birinci yüzyılın ilk yıllarında, Çeviribilim araştırmacıları yeniden çeviri olgusunu ele almaya ve yeniden çeviri hipotezini irdeleyen araştırmalar yapmaya başladılar. İlk olarak Antoine Berman ve Paul Bensimon’ın 1990 yılında ortaya attığı bu hipotez, yeniden çevirilerin (a) ilk çevirilerinde aşırı biçimde “yerelleştirilmiş” metinlerin kaynak metne daha yakın şekilde çevrilerek kaynak ve erek arasındaki uzaklığın telafi edilmesi amacıyla (b) bazen de “eskidiği” düşünülen mevcut çevirilerin yerine yenilerine gereksinim duyulması sebebiyle yapıldığını ileri sürer. Çeşitli ülke ve dönemleri konu alan araştırmalar, yeniden çeviri hipotezi üzerine gölge düşürmüş ve yazılı metinlerin yeniden çevirilerinin ardında birçok farklı etkenin yatabileceğini göstermiştir. “Yeniden çeviri dönüşü” olarak adlandırabileceğimiz dönemde, Film Çalışmaları alanındaki araştırmacılar da eski bir filmin yeni bir versiyonu olarak adlandırılan ve bazı durumlarda her iki filmin de ortak bir edebi kaynağa dayandığı yeniden çevrime karşı büyük bir ilgi duymaya başladı. Birçok film eleştirmeni ve bazı araştırmacılar yeniden çevrim filmlerin Hollywood stüdyolarının sömürücü ve kültürel anlamda emperyalist pratikleri olduğunu iddia ederek bu filmleri eleştirse de bazı araştırmacılar bu filmleri incelenmeye değer, çok yönlü ve dünya genelinde yaygın bir olgu olarak görmektedir. Yeniden çeviri bağlamında olduğu gibi yeniden çevrim üzerinde çalışan araştırmacılar da film stüdyolarını ve yönetmenleri eski filmlerin yeni versiyonlarını çekmeye iten çok sayıda etkeni ve bu etkenler arasında ne tür ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Filmlerin yeniden çevrilmesi ile yazılı metinlerin yeniden çevirisinin, iki medya arasında önemli farklılıklar bulunmasına ve gerek üretim gerekse alımlanma süreçlerinde farklı koşullara tabii olmalarına rağmen, birbiriyle mukayese edilebilecek iki uygulama oldukları varsayımından yola çıkarak, bu makale, yeniden çevrim filmler hakkındaki bilimsel söylemden örnekler sunarak yeniden çevirilerin ardında yatan etkenler üzerine süregelen tartışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Mevcut çalışma, yeniden çevrimin ardında yatan sebeplerle ilgili öne sürülen görüşleri betimlemek amacıyla filmlerin yeniden çevrimi üzerine ikincil literatürün sistematik olarak incelenmesiyle elde edilen bulguları ortaya koymaktadır. Bu değerlendirmeye göre yeniden çevrimlerin ardında yatan temel etkenler ticari kaygılar, kişisel istekler, siyasi ve hukuki koşullar, “tarihi-kültürel olgular” ve teknolojik yeniliklerdir. Bu makale bazı etkenlerin yeniden çeviridense filmlerin yeniden çevrimi açısından daha geçerli etkenler olduğunu (ya da tam tersi) kabul etmekle birlikte, yeniden çevrim üzerine yapılacak ikincil bir literatür okumasının yeniden çeviri ve yeniden çevirilere farklı bir gözle bakmamızı sağlayacağını göstermektedir.