İmam Mâtürîdî’nin Nesh Anlayışı

Özet

Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333 / 944) 3-4. yüzyıllarda, Hanefî geleneğinin devamı olarak Horasan - Maverâünnehir coğrafyasında yaşamış, Ehl-i Sünnet inanç sisteminin önemli öncülerindendir. İmâm Mâtürîdî, kelâm ilmi yanında tefsir ve fıkıh alanlarında vukufiyet sahibi olup, bu sahaların hemen her birinde pek çok eser kaleme almıştır. Ancak bunlardan sadece Kitâbü’t-Tevhîd ve Teʼvîlâtü’l-Kur’ân günümüze ulaşmıştır. Te’vîlâtü’l-Kur’ân, tefsir alanında özellikle onun ve o gün benzer tefsir anlayışını günümüze taşıması bakımından çok önemli olduğu gibi aynı zamanda İmâm Matürîdî’yi tanımak açısından da mühim bir eserdir. Bu araştırmamızda, İmâm Mâtürîdî’nin Te’vîlâtü’l-Kur’ân adlı eserinden hareketle, müellifin nesihle ilgili olan ve literatürde neshin vaki olduğuna dair görüşlerin beyan edildiği ayetlere yaklaşımını ortaya koymaya çalışacağız. Çünkü nesih, tefsir ilminin önemli ve tartışmalı konularından bir tanesidir. Kur’an tefsiriyle yakından ilişkilendirilen bu konu üzerindeki tartışmalar, ilk dönemlerden beri süregelen bir husustur. Bu önemli konunun İmâm Mâtürîdî tarafından ne şekilde algılandığı ve tarif edildiği, o günün nesih algısını bilmek ve günümüzde neshi nasıl algılamamız gerektiğini tespit etmek açısından oldukça önemlidir. İmâm Matürîdî’nin, eserinde nesihten bahsettiği malumdur; ancak bundan kastedilenin ne olduğu sorusunun cevabı çok açık ve net değildir. Bu sebeple, bu çalışmamızda bu sorunun cevabını netleştirmeye, o günün diğer müfessirlerinin görüşleriyle birlikte İmâm Mâtürîdî’nin nesih anlayışını belirlemeye gayret edip, nesih hakkında bir kanaat ortaya koymaya çalışacağız.

Abstract

Abu Mansur al-Mâturîdî (d. 333/944) lived in the 3rd and 4th centuries, as the continuation of the Hanafi tradition, Khorasan-Maverâünnehir is a pioneer of the school of the Ahl-i Sunnah. Imam Mâturîdî is a scholar who has a broad knowledge in the fields of commentary, jurisprudence and kalam. He wrote many books in almost every one of these fields. However, only Kitâbu't-Tawhîd and Te'vîlâtu'l-Qurân reached to the present day. Of these works, Te'vîlâtu'l-Qur'an is significant in the field of commentary. especially the day-to-day interpretation of tafsir conception is very important. At the same time, it is an essential book in terms of getting to know about Imam Maturîdî. In this study, we will try to reveal the approach of Imâm Mâtürîdî to the verses that point out the views that the author is related to the prose and in the literature since nash is one of the important and controversial issues of interpretation. The debate on this subject, which is closely related to the Qur'anic commentary, has been an ongoing issue since the early periods. It is crucial to know how this important subject is perceived and described by Imam Mâturîdî, to know the perception of that day, and to determine how we should perceive nash today. That Imam Maturîdî mentions to the nash in his book is clear but it isn’t clear what he meaned with nash. For this reason, we wil try to clarify the answer to this question in this study, to identify the understanding of nash of Imam Mâturîdî with the views of other commentators of that day and to form a view on nash.

Anahtar kelimeler: Tefsir, Tefsir Usûlü, Matürîdî, Te’vîlâtü’l-Kur’ân, Nesih, Nesih