Coins from allianoi excavations: Campaign of 1998

Özet

Antik Mysia Bölgesi sınırları içersinde kalan Allianoi, günümüzde İzmir îli Bergama İlçesi'ne bağlı, Bergama-İvrindi karayolunun 18. km'sinde, Bergama'nın kuzeydoğusunda, Yortanlı Barajı gölet alanının ortasında, Paşa Ilıcası Mevkii'nde yer almaktadır. Roma Dönemine ait yapı ve hamam kalıntılarından sıcak suyla tedavinin yapıldığı bir sağlık kompleksi olduğu anlaşılan Allianoi, 2011 yılında Yortanlı Barajı suları altında kalmıştır. Allianoi, bilinen geçmişi en erken Hellenistik Döneme kadar giden antik bir şifa merkezidir. 19. yy'dan bugüne Paşa Ilıcası olarak anılan mevkide yer alan Allianoi'un yerel bir şifa merkezi olmaktan çıkıp adının daha geniş bir coğrafyada duyulması ise Roma İmparatorluk Dönemine rastlamaktadır. Nitekim Roma İmparatorları Antoninus Pius (MS 138-161) ve Marcus Aurelius (MS 161-180) dönemlerinin sofist ve hatiplerinden Publius Aelius Aristeides, kaleme aldığı Hieroi Logoi (Kutsal Sözler) adlı eserinde, şifa bulmak için Allianoi'a gittiğini belirtmektedir. Alman epigraf H. Müller, Paşa Ilıcası mevkiinde yer alan kalıntıların, Aristeides'in sözünü ettiği Allianoi'a ait olduğunu tespit etmiştir. Kurtarma kazısıyla ortaya çıkartılan ve bugün görülebilen mimari kalıntıların büyük bir bölümü ise Geç Antik Çağ ve Bizans Dönemine aittir. Yortanlı Barajı inşası nedeniyle, 1998-2006 yılları arasında önce Bergama Müze Müdürlüğü ve sonra da Yrd. Doç. Dr. Ahmet Yaraş başkanlığında Allianoi'da yürütülen kurtarma kazıları sırasında mimari kalıntılar, heykel-traşi buluntular, çeşitli metal objeler ve çanak çömleğin yanı sıra çok sayıda tıp aleti de bulundu; bu da Allianoi'un bir şifa merkezi olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Ancak Allianoi'da bulunan eski eserler arasında sikkeler, diğer buluntularla kıyaslanamayacak kadar çoktur. Allianoi, kent statüsünde (polis ve apoikia) bir yer olmadığından sikke basmamıştır; dolayısıyla kazılarda Allianoi sikkesinin bulunması mümkün değildir. Ancak, kent statüsünde olan antik ören yerlerinde gerçekleştirilen arkeolojik kazıların neredeyse hiç birinde Allianoi kazılarında bulunan kadar sikke ele geçmemiştir. Altı yılda bulunan sikke sayısı, elli ya da yüz yıldır kazılan kent statüsündeki herhangi bir ören yerindeki sikke sayısından daha az değildir. Bunun nedeni, kuşkusuz, Allianoi'un, döneminin "uluslararası" cazibe merkezi olmasıdır. 1998-2006 yılları arasında gerçekleştirilen Allianoi kazılarında 7000 civarında sikke bulunmuştur. Allianoi'da bulunan kazı sikkeleri Hellenistik Çağ'dan Osmanlı İmparatorluğumun sonuna kadar olan bir dönemi kapsamakta olup çoğunluğunu Geç Roma bronz sikkeleri oluşturmaktadır. Bu makalede 1998 kazı sezonunda ele geçen 356+200 = 556 adet sikke ele alınmaktadır. Sonraki yılların kazı sikkeleri de ayrıca yayımlanacaktır. Allianoi kazı sikkeleri Bergama Müzesi'nde muhafaza edilmektedir. Katalogta yedi adet Hellenistik sikke bulunmaktadır. Hellenistik sikkeler grubunu Allianoi'a en yakın antik kent olan Pergamon sikkeleri oluşturmaktadır. Ancak bunların bir kısmı Roma İmparatorluğunun ilk yüzyılı içine de tarihlenebilir. Bu sikkelerin ön yüzlerinde Athena, Asklepios, Hygeia gibi tanrı ve tanrıça başları, arka yüzlerindeyse Nike (?), omphalosa dolanmış yılan, kartal ve Eros gibi çeşitli tipler yer almaktadır, ön yüzünde Athena başının yer aldığı bir sikkenin atribüsyonu ise yapılamamıştır. Roma İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki kentler tarafından basılan sikkeler, Hellenistik sikkelere göre nispeten daha fazladır. Bu grup sikkeler Batı Anadolu'daki Troas, Mysia, Aeolis ve Lydia bölgeleri kentlerine aittir; diğer bir deyişle Asya Eyaleti kapsamındaki kentler söz konusudur. Troas bölgesi Alexandria Troas (1), Mysia bölgesi Adramyteion (1), Attaia (1), Pergamon (19) ve Pitane (1), Aiolis bölgesi Aigai (1), Myrina (1), Lesbos/ Mytilene (1), Lydia bölgesi ise Apollonis (1), Attaleia (1) ve Nakrasa (1) ile temsil edilmektedir. Üç adet Roma İmparatorluk dönemi kent sikkesi ise teşhis edilememiştir. Roma İmparatorluk sikkeleri ise Hadrianus'tan (MS 117-138) I. Leo'ya (MS 457-474) kadar uzanmaktadır. Darphane işaretlerinin çoğu ne yazık ki silik veya okunamaz durumdadır. Darphane işareti belli olanlar ise Roma, Heraclea, Constantinopolis, Cyzicus, Nicomedia, Antiochia ve Alexandria darphaneleridir. Roma İmparatorluk Dönemi'nin ilk üç yüz yılına tarihlenen sikkeler bir veya iki imparatorla temsil edilirken, MS 4. ve 5. yy'lara tarihlenen sikke sayısında -Büyük Constantinus'tan itibaren- kaydadeğer bir artış söz konusudur. Silik veya okunamaz durumdaki sikkelerin büyük bir kısmı da yine MS 4. ve 5. yy'lara ait olmalıdır. Katalogtaki Bizans sikkeleri, Anastasius'tan anonim follislere kadar uzanmaktadır. Temsil edilen imparatorlar şunlardır: Anastasius (3), Anastasius veya I. lustinus (1), I. Iustinus (2), I. Iustinus veya I. Iustinianus (1), I. Iustinianus (10), II. Iustinus (19), Mauricius (16), Focas (6), Heraclius (1), Anonim follis (1), II. Isaac (1). Lejandları okunamayan 4 adet Bizans sikkesinin genel olarak MS 6. yy'a tarihlendiği düşünülmektedir. 43 adet erken dönem Bizans sikkesi ise aşınmış olduklarından belirsiz Bizans sikkeleri başlığında sıralanmışlardır. 1 adet de geç dönem Bizans (13. yy) sikkesi belirsizler arasındadır. Bizans sikkeleri içersinde 10 adet altın (solidus) sikke bulunmaktadır. Dokuz adedi Mauricius devrine, bir tanesi de Focas devrine ait olan soliduslar topluca bulunmuş bir definedir. Katalogta 2 adet Mehmed Reşad dönemine ait Osmanlı sikkesi de yer almaktadır. Bir adet belirsiz sikkenin ise 19.-20. yy Avrupa parası olabileceği düşünülmektedir. Katalogtaki 200 adet bronz sikkenin ise aşınmış oldukları için tarihlendi-rilmeleri mümkün olmamıştır. Ancak, "Belirsiz" başlığı altında buluntu yerleri, numaraları ve teknik bilgileri ile sıralanmışlardır.