Projet d'un reseau de constitutionnalistes l'etat de droit dans le cadre geographiQue euro mediterraneen

Anayasa hukukçuları ağı projesi avro-Akdeniz coğrafi bölgesinde hukuk devleti

Abstract

RESUME Ce texte présente un projet de constitution d’un réseau de constitutionnalistes euro-méditerranéen. Les révolutions qui ont touché le monde arabe et du Maghreb posent avec une acuité renouvelée la question des critères de l’Etat de droit. Concept communément accepté, l’Etat de droit renvoie cependant, tant en ce qui concerne l’organisation des pouvoirs que la protection des droits fondamentaux, à des notions dont la portée peut faire l’objet d’appréciations différentes et s’inscrivent dans des contextes spécifiques. Trop souvent, les analyses en restent à un niveau global et idéologique, sans prendre en compte les réalités du terrain et les inévitables différences, sociales, historiques, culturelles... entre les systèmes juridiques considérés. Ce projet part du postulat que la recherche de ce qui est commun ne peut faire l’économie de l’analyse de qui est spécifique. De ce point de vue l’espace géographique euro-méditerranéen constitue un cadre particulièrement bien adapté. Cette recherche ambitieuse doit cependant s’appuyer sur un certains nombre d’analyses juridiques très concrètes avant que des conclusions plus générales puissent être tirées. Au surplus cette analyse s’inscrit dans des enjeux économiques, sociaux et géo-politiques que l’on ne peut ignorer. ABSTRACT Constitutional law scholars network project State of law in the Euro-Mediterranean The concept of state of law is related to democracy on one side and the protection of basic rights on the other. Here democracy should be understood as demands regarding the legitimacy of political structure and the way institutions function. State of law, in other words, means the protection of human rights with its different connotations. Here is the question of the universality of basic human rights: If a values system based on basic rights wants to be credited as universal using the approval of other countries by international agreements and commitments, the discussion will continue on the universality of the right or its assigned values. A universalist approach might include special rights for communities regarding their territory, language or religion, which can lead to unbiased debates and comparative research. Actually, the universalist approach forces stattes either to adopt common values to traditions, belief systems and different economic approaches, or sets a nucleus of common values and forces them o accept undeniable differences. The acceptance of the Mediterranean as a geographical region is an example of this process. Mediterranean countries do share historical, cultural and real economic ties. On the other hand, these countries have religious and cultural traditions, institutional systems and levels of economic development quite different to form this kind of a model. Starting from a minimal and relative concept of state of law, it is necessary to define how a state or system includes democracy or basic rights, how do they consider the necessities of these institutional systems. It is also important to identify which definitions and measurements they use. Therefore, it is necessary to attach this research to national institutional and political systems and define by every legal system that registers a state of law. Then, it is necessary to focus the research on basic rights not only through some general analysis but also on analysis of some subjective rights. For example, one can consider some principles that are generally recognized but open to different discussions and application by nature. Gender equality, religious freedom, freedom of speech, right to private life, family, property, necessity of legal protection, right to health or human dignity can be examples. The choice should be a common choice based on the tangible benefit of comparative research. In the same way, the main subject of this research is not to generate a common definition or define a common importance, but to analyze how these right were part of actual texts and how they were carried out by judiciary and legislative powers.

Özet

Hukuk Devleti kavramı bir yandan siyasi yapı ile kurumların işle- yişinin meşruluğu temeline ilişkin kimi taleplerine yani demokrasiye, aynı zamanda temel hakların korunmasının teyidine atıflıdır. Esasen hukuk devleti, insan haklarının farklı anlamlarıyla bir ko- rumaya atıfta bulunmaktadır. Temel hakların evrenselliği sorunu böyle ortaya konmakta; temel haklara dayanan bir değerler sistemi, özellikle hemen tüm ülkeler tara- fından onaylanmış uluslararası sözleşmeler ve taahhütler aracılığıyla evrensel kabiliyette bir sistem olarak kendisini kabul ettirme eğilimin- deyse eğer, tartışma, şu ya da bu hakkın evrensel niteliği yahut da kendi- sine yüklenen anlam üzerinde sürmeye devam etmektedir. Buna karşın, evrenselci yaklaşım; topluluklara, dillerini, ait oldukları bölgeleri, dinle- rini, kültürlerini dikkate alan özel hakların tanınmasını kapsayabilir ya- hut da tam tersine bu farklılıkları hukuken bir yasak konusu yapabilir ki bu da, gene önyargısız olarak bu sorun üzerinde tartışma ve mukayeseli incelemelere götürebilir. Oysa temel hakların evrenselci yaklaşımı devletleri; ya ortak yak- laşımları geleneklere, dini ya da değil bir değerler sistemine, farklı eko- nomik yaklaşımlara uymaya ya da ortak bir değerler çekirdeği belirleye- rek ortadan kaldırılamaz farklılıkları kabule götürmektedir. Akdeniz coğrafi çerçevesinin kabulü böyle bir değerlendirmeye mükemmel bir şekilde uygun görünmektedir. Gerçekten de Akdeniz ülkeleri kısmen aynı tarih ile kültürel ve gerçek ekonomik bağları pay- laşmaktadırlar. Buna karşılık bu devletler böylesi dikkat çekici ve önemli bir model kurabilmek için birbirlerinden oldukça farklı dini veya kültürel geleneklerin, kurumsal sistemlerin, ekonomik gelişmişliklerin izini taşımaktadırlar.