Türkçe Beden Bölümü İçeren Deyimlerde Üzüntü Eğretilemeleri ve Düzdeğişmeceleri

Abstract

Bu çalışma Türkçede beden bölümü içeren deyimlerde olumsuz bir duygu türü olan üzüntüye ait kavramsallaşmaları incelemektedir. Daha belirgin olarak, çalışmada iki temel problem irdelenmektedir: (i) üzüntü ifade eden deyimlerdeki beden bölümü sözcüklerinin dağılımı, ve (ii) üzüntü ifade eden deyimlerin altında yatan kavramsal eğretileme ve düzdeğişmecelerin belirlenmesi. Çalışmanın veri tabanı beden bölümü terimleri içeren ve üzüntü ifade eden deyimlerden oluşmaktadır. Kavramsal eğretilemeler ve düzdeğişmecelerin belirlenmesinde Barcelona (1997) ve Kövecses (2000) takip edilmiştir. Bulgular, Türkçede beden bölümü sözcükleri ‘yürek’, ‘kalp’ ve ‘ciğer’in üzüntünün kavramsallaşmasında daha üretken olduğunu göstermektedir. Belirlenen kavramsal eşleşmelerden en fazla dilsel birimle FİZİKİ HASAR en tipik eşleşmedir. Türkçe veriler, üzüntüye ait kültürel-bilişsel bir modele olduğu kadar duyguların bedenleşmiş doğasına da içgörü sağlamaktadır.

Özet

This study examines the conceptualizations of the negative emotion sadness in Turkish body part idioms. More specifically, it addresses two main problems: (i) distribution of the body part terms used in idioms to express sadness, and (ii) conceptual metaphors and metonymies underlying the body part idioms that express sadness. The data of the study includes the idioms, which contain body part terminologies and communicate sadness. Conceptual metaphors and metonymies were identified following Barcelona (1997) and Kövecses (2000). The findings reveal that the body parts heart (yürek, kalp) and liver/lung (ciğer) are more productive in Turkish for the conceptualization of sadness. Among the conceptual mappings identified, PHYSICAL DAMAGE is the most typical one with the highest number of linguistic items. Turkish data provide insights on the cultural-cognitive model of sadness, as well as on the embodied nature of emotions.