YENİÇERİLERİN ESNAFLAŞMASINDA ORDUCU GÖREVİNİN ROLÜNE DAİR BAZI TESPİTLER

Abstract

Military activity had always been important in Ottoman empire since the foundation of the state. Military institutions like the Janissary organization or Timar system, being among the most important institutions of the Ottoman Empire, took part in such activities and accomplished various successful duties in military field. Especially by the middle of the XVIth century, janissaries’ violations of their traditional traits and principles which they possessed in times of their foundation, is considered as an important factor of military “decline” of the Ottoman Empire in modern history. The state, which did not tolerate these changes and janissaries’ participation in artisan guilds at the beginning, seems to acknowledged the situation in subsequent years. One century later, during the middle of the XVIIth century, it became normal to encounter janissaries in many artisan guilds. It looks like that this cooperation was advantageous both for janissaries and artisans. Janissaries, with their incomes from guilds, compensated their reduced salaries which were devaluated due to inflation, and guilds earned the political power of the organization in the face of commercial losses which could in curthem as a result of the increasing, commercial interaction of Ottoman Empire with western World especially in the XVIIth century. These two groups watched for each other especially during campaigns. Along with janissaries and other military groups, guild members who were called as “military artisans” who met the needs of Ottoman soldiers, chiefly food, clothing, health-hygiene, repair and care of weapon equipment, were also taking part in campaigns. Communication between Janissaries and guild members that maintain enduring and after campaigns brought forth this economic and political partnership. In all Ottoman cities, in which Janissary and artisan organizations were coexisted, this interaction and cooperation can be witnessed in various degrees. Aims of this study are to detect the cooperation between Janissary organization and artisan guilds from some Ottoman archival documents and illustrate that this shaped the Ottoman civic and political life.

Özet

Osmanlı Devleti’nde devletin kuruluşundan beri askeri faaliyetler her zaman için önemli olmuştur. Yeniçeri Ocağı, Tımar Sistemi gibi askeri kurumlar, Osmanlı Devleti’nin en önemli kurumlarından bazıları olarak bu türden faaliyetlerde yer almışlar ve askeri alanda oldukça başarılı örnekler sergilemişlerdir. Özellikle yeniçerilerin XVI. yüzyılın ortalarından itibaren kuruluş yıllarında sahip olduğu geleneksel özellik ve kuralların dışına taşarak değişiklik ve farklılıklar göstermesi, günümüzde Osmanlı Devleti’nin askerlik alanındaki “gerilemesinin önemli bir başlığı olarak ele alınmaktadır. Başlangıçta bu değişiklikleri ve yeniçerilerin özellikle esnaf loncalarına dâhil olmalarını hoş karşılamayan devlet, sonraki yıllarda bu durumu kabullenmiş gibidir. Bir yüzyıl sonra, XVII. yüzyılın ortalarında, pek çok esnaf loncasında yeniçerilere rastlamak artık olağan bir hal almıştı. Bu işbirliği hem yeniçeriler hem de loncalar için avantajlı olmuşa benzemektedir. Yeniçeriler enflasyon nedeniyle değeri düşen maaşlarını loncadan aldıkları gelirle dengelemişler, loncalar da özellikle XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Batı ile ticari etkileşiminin artması nedeniyle uğrayabilecekleri ticari zararlara karşı ocağın siyasi gücünü arkalarına almışlardı. Bu iki farklı grup ise birbirlerini özellikle seferlerde gözlemlemişlerdi. Yeniçeriler ve diğer askeri grupların yanı sıra seferlerde Osmanlı askerlerinin başta beslenme, giyim, sağlık-sağlığa uygunluk, silah donanımlarının tamiri ve bakımı gibi ihtiyaçlarını gören ve “orducu esnafı” olarak adlandırılan lonca üyeleri de yer almaktaydılar. Yeniçeri ve lonca üyeleri arasında sefer boyunca ve sonrasında da devam eden iletişim bu ekonomik ve siyasi ortaklığı doğurmuştur. Yeniçeri ve esnaf teşekküllerinin yan yana var olduğu tüm Osmanlı kentlerinde bu grup arasındaki etkileşim ve işbirliği az ya da çok oranda görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, kaldırılışına kadar Yeniçeri Ocağı ile esnaf loncaları arasındaki işbirliğini bazı Osmanlı arşiv belgelerinden tespit etmek ve bunun Osmanlı kent ve siyasi yaşamını şekillendirdiğini göstermektir.