University and Autonomy: Higher Education during the Single-Party Period (1923-1946)

Abstract

The higher education institutions in Turkey modeled after Europe were first established as foundations of vocational education and a new period was initiated in higher education with the establishment of the first university, namely “Darülfünun”, in the Reformation period. The “university,” which became a permanent institution in 1900 after three unsuccessful attempts in the years 1863, 1873, and 1874, was named as “Darülfünun” until the university reform in 1933. In 1924, the Republican government, which tackled the university issue, not only legalized the scientific and administrative autonomy of the universities, but it also established an autonomous administrative system by preparing an ordinance in line with the principles of the 1919 arrangement that remained in effect until 1933. Darülfünun influenced other higher educational institutions with its autonomous structure. In 1928, Higher Engineering School was also given autonomy and Higher Agricultural School was established in the form of an autonomous school on the basis of Darülfünun. In this article, after the above summarized information on the history of higher education during the first years of the Republic (1923-1946) is provided, the related studies have been added to the last part of the bibliography. Certainly there are other additional publications which have not been mentioned here. The aim of this study, which does not claim to cover all publications in full, is to present a literature evaluation on the history of higher education in Republican Turkey.

Özet

Türkiye'de Avrupa modelinde yükseköğretim kurumları ilk önce meslekî eğitim müesseseleri olarak kurulmuş ve Tanzimat döneminde üniversite yani Darülfünun tesis edilerek yükseköğretimde yeni bir dönem başlamıştır. 1863, 1873 ve 1874 yıllarında yapılan üç başarısız denemeden sonra 1900 senesinde daimî bir müessese olarak faaliyet göstermeye başlayan üniversite, 1933 üniversite reformuna kadar Darülfünun olarak adlandırılmıştır 1924 yılında üniversite işlerini ele alan Cumhuriyet yönetimi, Darülfünun'un ilmî ve idarî özerkliğini kanunlaştırdığı gibi, bu doğrultuda bir talimatname hazırlayarak 1933'e kadar yürürlükte olan 1919 düzenlemesi ile aynı prensipleri içeren özerk bir yönetim sistemi kurmuştur. Darülfun'un bu özerk yapısı diğer yüksek öğretim kurumlarını da etkilemiş ve 1928'de Yüksek Mühendis Mektebi'ne özerklik verildiği gibi, 1933'de kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsü de Darülfünun yönetimi esas alınarak özerk bir üniversite niteliğinde tesis edilmiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarında (1923-1946) yüksek öğretim tarihi konusunda yukarıda özetlediğimiz bilgiler verildikten sonra yine bu alanda yapılmış çalışmalar büyük oranda son kısımdaki bibliyografya listesine eklenmiştir. Şüphesiz burada zikredilenlerden farklı yayınlar da vardır. Bütün yayınların eksiksiz derlendiği iddiasını taşımayan bu çalışmanın amacı, Cumhuriyet Türkiyesi'nde Yüksek Öğretimin tarihine dair bir literatür değerlendirmesi sunmaktadır.

Keywords: Darülfünun, Üniversite Reformu, Milli Eğitim, Cumhuriyet, Özerklik