DOĞU VE BATI KÜLTÜRLERİNDE SİYÂSETNÂME GELENEĞİ: YUSUF HAS HACİB’İN KUTADGU BİLİG VE MACHİAVELLİ’NİN II PRİNCİPE ÖRNEĞİ

The Tradition of Mirror of Prince in Eastern and Western Cultures: Based on Example of Kutadgu Bilig by Yusuf Has Hacib and II Principe by Machiavelli

Özet

Edebiyat, fikir ve sanat eserleri, neşvünema buldukları kültürleri bütün yönleriyle yansıtırlar. Bu incelemede iki farklı dünya görüşünden hareketle; Doğu’daki devlet adamı rehberlerinden, Yusuf Has Hacib’in “Kutadgu Bilig” adlı eseri ile Batı dünya görüşünün temsilcilerinden İtalyan siyaset bilimci Machiavelli’nin “Prens” adlı eserindeki hükümdar/devlet adamı algısı mukayeseli olarak ele alınmıştır. “Kutadgu Bilig” genel bir nasihat ve ahlâk kitabıdır. Bunun yanı sıra Türk Edebiyatı’ndaki ilk siyasetnâme olarak kabul gören eser, devlet yöneticisine yol gösteren, onun nasıl hükümet etmesi gerektiğini anlatan kültür tarihimizin en önemli kaynaklarından birisidir. Buna mukabil “Prens”te dile getirilen görüşler, esas olarak bir hükümdarın nasıl iktidara gelebileceği, saltanatını nasıl ayakta tutabileceği ve hükümdarlığını nasıl daha da güçlendirebileceği hususuna odaklanmaktadır. Machiavelli‘ye göre ahlaki ilkeler, özel durumların şartlarına ve ihtiyaçlarına teslim olmalıdır. Bu yüzden, hükümdar/prens gücünü koruyabilmek için gerekirse hoş olmayan kararlar almaktan çekinmemelidir. Machiavelli, bir hükümdarın asıl gücünü sevilmekten çok korkutmaktan alması gerektiğini söylerken yine de halkın nefretini çekmememeyi öğütler. Bu iki eserde hükümdarlara yapılan nasihatlerin aslında birbirine tamamen farklı iki dünya görüşünün iz düşümü tespit edilmiştir. Devleti yönetenlere; bir taraftan ahlak, fazilet ve erdem ile nasıl hükümet edileceği, diğer taraftan güç, kudret ve mutlak iktidarın ne pahasına olursa olsun korunmasının tavsiye edildiği bu iki esere dayanılarak ortaya konmuştur.

Abstract

In respect of their nature, literature, ideas, and works of art, in all its parts, reflect the cultures which they come out. In this study, with reference to two different philosophies, the sense of government/statesman in Yusuf Has Hacip’s Kutadgu Bilig and Italian political scientist Machiavelli’s Prince will be examined comparatively. Kutadgu Bilig is a book of advice and ethics. By all means considered as the first political treatise/mirror of prince in Turkish Literature, it is one of the most important sources of our cultural history which guides the ruler and show him how to govern. Thus, the ideas mentioned in Prince center upon, essentially, how a sultan/emperor can keep his reign and strengthen it further. According to Machiavelli, moral principles shoul surrender to the conditions and requirements of exeptions. Accordingly, to conserve the power of Sultan, one must not hesitate to do anything if needed. While Machiavelli says the Sultan should get his strength not from respect but from threat, he also advises him not to be hated. In these two works, it is identified that the advice to the Sultans is in fact the reflection of two different and incompatible worldviews. Based on these two work, it is revealed in the study that not only the state needs to be governed with morals, merit and virtue; but also power, strenght and absolute rulership sould be conserved at all costs.