Centrifugal Relations in the Ottoman Arabia Between the 16th and 18th Centuries: Eşkıya-yı Urbân (Arab Bandits) and the State

16. ve 18. Yüzyıllar Arasında Osmanlı Arabistan’ında Merkez-kaç İlişkileri: Eşkıyâ-yı Urbân ve Devlet

Abstract

In this article, the nature of relationships that formed by nomadism which is located in the center of Arabian sociology, lying through the Arabian Peninsula to Mesopotamia with the Ottoman administration which had been established as of 1517 in the aforementioned geographical area shall be discussed. Nomadism may be understood not only in the context of an Ottoman state practice, but also Ibn Haldun’s (d. 1406) theoretical framework of history and philosphy under the dialectic of nomadism-sedentary as well. There is no doubt that bedouin and desert life were not the mere group type and space in the area. Major cities like Mecca and Medina, oases, routes of trades throughout Syria to Anatolia and even India had taken a deal of active roles in the adventures of this area. Ottoman archival documents and chronics deemed that these actors as some bedouins, belligerents of the perpetual clan fights, enemies to the settled agriculture and caravans of trade, rebellions that threatened the order. Given examples in this paper which show the Ottoman-bedouin relations differ from the 16th to the 18th centuries. Besides, the typhology of “eşkıyâ-yı urbân” (Arab bandits) will be attempted to be drawn in the pre-modern ages.

Özet

Bu makalede, esas olarak Arabistan yarımadasından Mezopotamya’ya kadar uzanan sahada Arap sosyolojisinin merkezinde yer alan bedevîliğin, 1517’den itibaren mezkûr bölgede egemenlik tesis eden Osmanlı idaresi ile kurduğu ilişkilerin doğası tartışılacaktır. Bir topumsal formasyon olarak Bedevîliğin taşıdığı önem, sadece Osmanlı devlet pratiği bağlamında değil, İbn Haldun’un (ö. 1406) tarih ve uygarlık felsefesini bedevîlik-hadarîlik diyalektiği üzerinde kurgulamasından da anlaşılabilir. Bedevîlik ve çöl şüphesiz bu bölgenin tek toplumsal grup tipi ve mekânı değildi; Mekke ve Medine gibi önemli şehirler, vahalar, Suriye’den Anadolu ve hatta Hindistan’a uzanan ticaret güzergâhları bu coğrafyanın kendi macerasında önemli roller üstlenmişlerdi. Osmanlı arşiv vesikaları ve kronikleri bunları bedevî, kabileler arası kronik mücadelerin bir muharibi, yerleşik tarım ve ticari kervanları talan eden bir yağmacı, nizamı tehdit eden bir âsi olarak nitelendirmektedir. Bu çalışmada verilen örnekler 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar değişiklik göstermekte ve bu süre zarfında Osmanlı Devleti’nin bedevîlerle ilişkisine dikkat çekilecektir. Ayrıca buradan hareketle eşkıyâ-yı urbânın pre-modern çağlardaki tipolojisi çizilmeye çalışılacaktır.