HİTİT METİNLERİNDE GEÇEN HATTİ TANRIÇASI: “KUZZANIŠU / KUZANAŠU”

Özet

Hint-Avrupalı bir kavim olan Hititler’in, tanrılar topluluğunda yer alan tanrıça Kuzzanišu Hatti kökenlidir. Hitit çivi yazılı metinlerde sıkça geçmekte olan bu Tanrıça’nın adının Hattice kuzzan-“ateş, ocak” kelimesinden türetildiği düşünülmektedir. Eski Hitit dönemine tarihlendirilen, Hattice terim ve tanrı adlarının çok sık geçtiği KI.LAM bayramına ait metinlerde Tanrıça Kuzzanišu’nun adı genellikle Ay Tanrısı EN.ZU ile birlikte geçmektedir. Bu bayrama ait birkaç metinde ise Hatti kökenli olan bir başka Tanrı Taḫpillanu’yla da birlikte geçmektedir. KI.LAM bayramına ait metinlerde Tanrıça Kuzzanišu’nun bazen kral; bazen de kral ve kraliçe çifti tarafından kutsandığını; KI.LAM bayramına ait olan KBo 38.12(1368/c)(+)KBo 20.27 (55/b)+KBo 25.20(703/b)+KUB 39.64(176/c)+KBo 25.145(178/c)+KBo 25.72 (368/c+513/c)+KBo 25.35 (498/c)+KBo 20.26(540/c)(+) KBo 21.68(1333/c)(+)KBo 25.154(1474/c)+KBo 25.34(2537/c) metinden ise Tanrı EN.ZU ve Tanrıça Kuzzanišu için Kaniš halkının şarkı söylediğini öğrenmekteyiz. ḫešta-evindeki bayramda kral tarafından; Zippalanda ve Daḫa Dağı bayramında ise kral ve kraliçe çifti tarafından içmek eylemiyle kutsanıldığı, Fırtına Bayramına ait bir metinden Tanrıça Kuzzanišu’ya prens tarafından reverans yapıldığı, yine bu bayrama ait bir başka metinden ise adı geçen Tanrıça’ya prens tarafından kurban sunulduğu Hitit çivi yazılı metinlerden öğrenilmektedir. Ayrıca Kuzzinašu ile Kuzanašu’nun aynı tanrıçalar olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma; Hitit tanrılar topluluğunda yer alan Tanrıça Kuzzanišu’nun Hitit çiviyazılı metinlerde adının geçtiği yerleri, daha önce yapılan filolojik ve etimolojik değerlendirmeleri esas alarak tanrıçanın adının anlamını, Hitit pantheonundaki yerini, önemini ve tanrıçanın nasıl kutsanıldığını Hitit çivi yazılı belgelerden elde edilen veriler doğrultusunda ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract

Goddess Kuzzanišu, in the community of gods in Hittites, which is an Indian- European tribe, is of Hattian origin. The name of this Goddess, which is frequently referred in the Hittites cuneiform texts is thought to be derived from the word “kuzzan-” in Hattian language which means “fire, hearth”. In the texts about the KI.LAM fest, traced back to the ancient Hittite period, Hattic terms and Hattian god names are often mentioned, and the name of the Goddess Kuzzanišu is generally referred with the Moon God EN.ZU in a few texts about this fest, the name of this Goddess is also seen to be mentioned with another Hattian God, Taḫpillanu. From the texts about the KI.LAM fest, we learn that the Goddess Kuzzanišu is sometimes blessed by the king, and sometimes both by the king and the queen; and from the text “KBo 38.12(1368/c)(+)KBo 20.27 (55/b)+KBo 25.20(703/b)+KUB 39.64(176/c)+KBo 25.145(178/c)+KBo 25.72 (368/c+513/c)+KBo 25.35 (498/c)+KBo 20.26(540/c)(+) KBo 21.68(1333/c)(+)KBo 25.154(1474/c)+KBo 25.34(2537/c)”, again belonging to the KI.LAM fest, we learn that Kaniš people sing songs for God EN.ZU and Goddess Kuzzanišu. In the fest at the ḫeštahouse, blessing is performed by the king; and at the Zippalanda and Mount Daḫa fest, the king and the queen bless through drinking action, in a text about the Storm Fest, it is said that the Goddess Kuzzanišu was bowed by the prince, again in another text belonging to the same fest, a sacrifice was presented to the mentioned Goddess by the prince, which are learnt from the Hittites cuneiform texts. In addition, Kuzzinašu and Kuzanašu are thought to be the same goddess. This study aims to reveal Goddess Kuzzanišu’s name passed places in Hittite cuneiform textes, who is a member of the Hittite community of divinites, by taking base on the prior etymological and philological evaluations, the meaning of the name of the goddess, her status and importance in the Hittite pantheon and how the goddess was blessed in the light of the data that are acquired from Hittite cuneiform textes.